Өчигдөр Монгол Улсын Ашигт аж үйлдвэр, Эдийн засгийн бодлого хариуцсан сайд Г.Дамдинням Цагдаагийн ерөнхий газарт орших Экологийн цагдаагийн албаны дарга, хурандаа Б.Оюутболд, мөн Эрүүгийн цагдаагийн хэлтсийн дарга цагдаагийн хурандаа Г.Батжаргал нарыг хүлээн авч, хууль бус ашигт малтмал олборлолтын эсрэг авч хэрэгжүүлэх хамтын ажиллагааны шинэ шатны талаар санал солилцлоо. Энэ уулзалт нь зөвхөн яриа хэлэлцээ төдий бус, бодит хэрэгжих арга хэмжээ, стратеги төлөвлөгөөг гаргахад чиглэж буйг онцлох нь зүйтэй.
Монгол Улсын хэмжээнд хууль бус ашигт малтмал олборлолтын асуудал нэн хүндэрч буйг албаныхан онцолж байна. ЦЕГ-ын Экологийн цагдаагийн албанаас мэдээлснээр, 2020-2025 он хүртэлх хугацаанд нийт 931 гэмт хэрэг бүртгэгдсэн байна. Үүний 624 нь шүүхийн шийдвэрийг хүлээн авч, прокурорын байгууллагад шилжсэн бөгөөд эдгээрийн дийлэнх нь хууль бус олборлолттой холбоотой юм. Гэхдээ сүүлийн дөрвөн сард нэмэгдэж буй 73 хэрэг нь тус салбарын тулгамдсан асуудал болоод буйг тус албаны дарга Б.Оюутболд онцлон тэмдэглэв.
Энэхүү үзүүлэлт нь зөвхөн бодит тоон мэдээлэл төдий биш, харин Монголын эдийн засаг болон байгаль орчинд үүсч буй нөлөөллийн бодит зураг дэлгэдэг. Хууль бус олборлолт нь зөвхөн улсын орлогыг хулгайлах биш, байгаль орчинд асар их сөрөг нөлөө үзүүлж буйг салбарын мэргэжилтнүүд онцолдог. Мөн эдийн засгийн хувьд, хууль бус олборлолт нь татвар, төлбөрөөс зайлсхийж, зах зээлд шударга өрсөлдөөн алдагдахад хүргэж буйг судалгаанууд харуулж байна.
Түүнчлэн, хуулийн хэрэгжүүлэлт, хяналтыг сайжруулахад чиглэсэн бодлого, хууль эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох шаардлага бодитойгоор тавигдаж байна. Монгол Улсад хууль бус ашигт малтмалын олборлолтыг зогсоох зорилгоор орон нутгийн хэмжээнд хэрэгжүүлж буй хууль, журмын мөрдөлт дутагдлаас шалтгаалан үр дүн муутай байна. Энэ тал дээр хууль эрх зүйн шинэчлэл, орон нутгийн оролцоог нэмэгдүүлэх, ил тод байдлыг хангах, мөрдөлтийг чангатгах шаардлага оршиж байна.
Тухайлбал, Сэлэнгэ, Төв, Дорноговь аймгуудын нутаг дэвсгэрт хууль бус олборлолт өргөн тархсан нь тодорхой болсон бөгөөд үүний эсрэг авах арга хэмжээг эрчимжүүлэхийг сайд Г.Дамдинням онцолж, Ашигт малтмал, газрын тосны газраас тусгай зөвшөөрлийг цуцлах ажлыг эрчимжүүлэхийг үүрэг болгосон. Энэ нь зөвхөн тодорхой аймгуудад хязгаарлагдаж буй асуудал биш бөгөөд хууль бус олборлолтыг цаашид таслан зогсоохын тулд хяналт, тогтолцоог сайжруулах шаардлагатай болсныг харуулж байна.
Бодит байдалд, хууль бус олборлолтын эсрэг үр дүнтэй тэмцэл өрнүүлж чадах эсэх нь зөвхөн хууль тогтоох байгууллага, цагдаагийн байгууллага төдийгүй, олон нийт, орон нутгийн удирдлагын идэвхтэй оролцоон дээр тулгуурлах бөгөөд энэ нь Монголын байгаль орчин, эдийн засаг, нийгмийн ирээдүйн ач холбогдолтой юм. Эрчимжсэн хамтын ажиллагаа, технологийн дэвшилтэт арга хэрэгслүүдийг ашиглан хууль бус олборлолтын түвшинг бууруулахад чиглэсэн хүчин чармайлт ирэх хугацаанд илүү үр дүнтэй болох магадлалтай байна.
Эцэст нь хэлэхэд, хууль бус ашигт малтмалын олборлолттой тэмцэх үр дүнтэй стратеги боловсронгуй болохын хэрээр, Монгол Улс байгаль орчин, эдийн засгаа хамгаалах шинэ боломжийг олж харна. Энэ нь зөвхөн хууль тогтоох, хяналт шалгалтын асуудал биш, харин иргэн бүрийн оролцоо, мэдээллийн ил тод байдал, технологийн дэвшлээр дамжуулан хууль бус ажиллагааг таслан зогсоох шинэ цагийн эхлэл юм. Цаашид энэ чиглэлд төр, орон нутгийн хамтын ажиллагаа улам бэхжиж, хууль бус олборлолт үгүй болох хүртэлх зорилт үргэлжлэх болно.
