2025 оны эцсийн байдлаар Монгол Улсын хүн амын тоо өмнөх оныхоос буурсаар байгаа нь улсын нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд шинэ сорилт учруулж байгааг эрдэмтэд онцолж байна. Үндэсний статистикийн хорооноос гаргасан мэдээллээр, энэ онд нийт 56,200 гаруй хүүхэд төрсөн нь өмнөх оноос 5.7 хувиар буурсан үзүүлэлт аж. Уламжлал ёсны төрөхийн үзүүлэлтээр бид дэлхийн дунджаас бага өсөлттэй байгаагаа бататгаж буй бөгөөд энэ нь ирээдүйн нийгмийн бодлого, эдийн засгийн хөгжилд нөлөөлөх гол хүчин зүйлсийн нэг болоод байна.
Төрөлтийн нийлбэр коэффициент (ТНК) нь нэг эмэгтэйн нөхөн үржихүйн хугацааны турш төрүүлж буй нийт хүүхдийн тоог илэрхийлдэг бөгөөд 2025 онд Монголд энэ үзүүлэлт 2.4-д хүрчээ. Энэ нь олон улсын дунджаас доогуур бөгөөд эдийн засгийн өсөлт, гэр бүлийн бодлого, соёлын өөрчлөлтүүдтэй холбоотой гэж шинжээчид тайлбарлаж байна. Тухайлбал, хүүхдийн тоо буурч буй нь өрхүүдийн эдийн засгийн бэрхшээл, боловсролын түвшин, эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөрийн оролцоо зэрэг олон хүчин зүйлтэй уялдаж байна.
Нас баралтын үзүүлэлтүүд ч мөн буурах хандлагатай байгааг улсын статистик харуулж байна. 2025 онд нас баралт 19,100 орчим байж, өмнөх оноос 2.1 хувиар буурсан үзүүлэлт гарчээ. Ерөнхий нас баралтын коэффициент нь 1000 хүн тутамд ногдох нас баралтын тоог илэрхийлдэг бөгөөд энэ жил 5.4 хүрсэн байна. Энэ нь Монголын нийгэмд эрүүл мэндийн салбарын хөгжил, халдварт өвчин, насжилт зэргийн улмаас тохиолдож буй эерэг өөрчлөлтүүдийг тусгаж буй ч, цаашид хүн амын нийт тоо буурсаар байх эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.
Эндээс үзэхэд, Монгол Улс хүн амын хөгжилд хоёр талт сорилт тулгарч байна. Төрөхийн тоо буурч, нөхөн үржихийн үзүүлэлтүүд доогуур орж байгаа нь ирээдүйн нийгмийн тогтвортой байдалд нөлөөлж, эдийн засгийн өсөлтөд саад болох аюулыг дагуулж байна. Мөн нас баралт буурсаар байгаа хэдий ч хүн амын нийт тоо тогтвортой өсөөгүй нь хэчнээн ч шинжлэх ухаан, технологийн шинэчлэл хийгээд нэмэргүй юм.
Улс төр, боловсрол, эрүүл мэндийн бодлогын шинэчлэлтэй хавсарч, гэр бүлийн дэмжлэг, хүүхэд төрүүлэхэд урамшуулал, хөгжлийн бодлогыг өргөжүүлэх шаардлага тулгарсаар байна. Түүнчлэн, олон улсын жишээнээс харахад, эдийн засгийн өсөлттэй уялдан төрөлтийн өсөлт илүү эрчимждэг бөгөөд манай улс ч энэ чиглэлд эрчимтэй арга хэмжээ авах хэрэгтэй болохыг шинжээчид онцолж байна.
Ирээдүйн нийгмийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн хөгжилд хүн амын тоо, бүтэц чухал үүрэг гүйцэтгэдэг тул Монгол Улс өнөөгийн байдлаас гарах арга замуудыг эрэлхийлж, бодлогоо шинэчлэн боловсронгуй болгох шаардлагатай байна.
