Монгол Улсад бизнес эрхлэгчдийн дунд үүсэж буй ноцтой асуудал, түүний нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх нөлөөллийг судалж үзэхэд, энэ нь зөвхөн нэг or хэдэн компани төдий зүйл биш байгааг баталж байна. Тодруулбал, өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд бизнес эрхлэгчдийн оролцоо буурч, үйл ажиллагаа зогсох тохиолдол эрс нэмэгдэж байгаа нь улсын эдийн засаг, ажлын байрны тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлж байгааг мэргэжилтнүүд онцолж байна.
2020 онд улсын хэмжээнд 1200 орчим аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаагаа зогсоосон бол энэ үзүүлэлт 2024 онд 4008-д хүрч, эсэргүүцэлгүйгээр эдийн засгийн хүндрэл, төрийн бодлогын дарамт, татварын өр зэргийг үүрч чадахгүй нөхцөл байдалд хүрээд байна. Тэгвэл эдгээр асуудлын суурь шалтгаан нь төрийн бодлого, хүнд суртал, татварын дарамтаас үүдэлтэй болохыг шинжээчид онцолж байгаа.
Монголд бизнес эхлүүлэхэд шаардлагатай зөвшөөрөл, баримт бичгийн тоо хэдийнэ 100 гаруйд хүрсэн бөгөөд энэ нь бизнес эрхлэгчдийн цаг хугацаа, санхүүгийн ачааллыг нэмэгдүүлж, үйл ажиллагааны эхлэл тасалдахад хүргэдэг. Мөн нийгмийн даатгал, НӨАТ, орлогын албан татвар зэрэг татварын дарамт нь жижиг дунд бизнесийн орлогоос давчуулав. Үүний улмаас бизнес эрхлэгчид бараг юм олохгүйгээр татварын өр төлөх зэргээр хүнд нөхцөлд орж байгааг эдийн засгийн шинжээчид онцолж байна.
Энэ нөхцөл байдалд Монголын Засгийн газар эдийн засгийн уян хатан байдлыг хангах зорилгоор татварын багц хуулийн шинэчлэл хийж эхэлжээ. Сангийн яамны мэдээлснээр, 2.7 их наяд төгрөгийн татварын ачааллыг үе шаттай бууруулах шинэчлэлийн хүрээнд иргэдийн татварын ачааллыг багасгах, жижиг, дунд бизнесийн татварын хөнгөлөлт, орлогын босгыг нэмэгдүүлэх зэрэг олон шинэчлэл хийгдэж байна.
Жишээлбэл, татварын өрийн дансыг хаахгүйгээр, орлогын 20 хувийг үлдээх боломжийг олгож буй нь мөнгөний урсгалыг тогтворжуулахыг зорьж буй нэгэн шинэ арга зам юм. Гэвч эдгээр арга хэмжээнүүд зөвхөн богино хугацааны шийдэл болох нь магадгүй бөгөөд, мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар, бодит өөрчлөлт, тогтвортой өсөлтөд хүрэхийн тулд ирээдүйд илүү уян хатан, бизнесийн орчинд ээлтэй бодлого хэрэгжүүлэх шаардлага байна.
Татварын хууль эрх зүйн шинэчлэлээр 2.7 их наяд төгрөгийн ачааллыг үе шаттай бууруулах зорилго тавиад байна. Энэ хүрээнд, аж ахуйн нэгжүүдийн татварын босгыг нэмэгдүүлж, татварын хөнгөлөлтийг тэлж, орлогын босгыг өсгөх зэрэг арга хэмжээнүүд авч хэрэгжиж байна. Үүний зэрэгцээ, татварын өрийг бүрэн хаах биш, харин орлогоос нь 80 хувийг татвар болгон авсны дараа үлдэгдлийг үлдээх схемийг ашиглаж буй нь мөн хүндрэлийг даван туулахын нэгэн тод жишээ болж байна.
Гэсэн хэдий ч, эдгээр шинэчлэл нь зөвхөн дээд түвшний бодлогын өөрчлөлт бөгөөд, бодит үр дүнд хүрэхийн тулд бизнесийн орчинд бодитой уян хатан байдал, хялбаршуулсан зөвшөөрлийн систем, татварын ил тод байдал, өршөөлгүй хандлагыг өөрчлөх шаардлага байна. Түүнчлэн, эдийн засагт бодит боломж олгох, бизнес эрхлэгчдэд итгэл төрүүлэх зорилгоор, эдгээр шинэ төлөвлөгөөг тэнцвэртэй, уян хатан хэрэгжүүлэх хэрэгтэйг шинжээчид онцолж байна.
Эцэст нь хэлэхэд, Монголын бизнесийн орчин өнөөгийн түвшинд хүрэх шалтгаан нь зөвхөн эдийн засгийн нөхцөл биш, мөн төрийн бодлого, хууль эрх зүйн зохицуулалтын оновчтой байдалтай холбоотой. Тиймээс, ухаалаг бодлого, бизнесийн орчны дэмжлэг, татварын тогтвортой нөхцлөөр дамжиж, Монголын эдийн засаг шинэ шатанд гарах нөхцлийг бүрдүүлэх нь чухал байна. Үүний тулд эдийн засгийн бодлого, хууль эрх зүйн шинэчлэлийг ирээдүйн хөгжлийн гарц болгон харах хэрэгтэй.
