Монголын хууль зүйн байнгын хороо өнөөдөр /2026.05.26/ төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг олон нийтэд танилцуулж, нээлттэй хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Энэ шинэчилэлт зөвхөн хууль батлах явцыг төгөлдөржүүлээд зогсохгүй, Монголын бизнесийн орчинд шинэ эргэлт, үүрэг хүлээлгэсэн бөгөөд эдийн засгийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлэх боломжийг нээж байна.
Дэлхийн банкны үнэлгээгээр Монгол улс бизнес эрхлэлтийн байдалд 180 орноос 152 дугаарт жагссан үзүүлэлттэй, харин дампуурлын асуудал нь тус улсын эдийн засагт тулгамдсан асуудлын нэг хэвээр байгаа. Дампуурлын хууль 29 дэх жилдээ хүчин төгөлдөр эдүгээ, энэ хугацаанд 39 хэрэгт нийт 95 нэхэмжлэгч эд хөрөнгийн шаардлага гаргасан боловч эцэст нь зөвхөн 1 орчим хувьд шаардлага хангагдсан нь тогтоогдсон байна. Энэ нь хууль хэрэгжүүлэх явцад бүрэн үр дүнг үзүүлэхгүй байгаагийн шинж бөгөөд шинэчилсэн хууль энэ тал дээр шинэ үүд хаалгыг нээх зорилготой.
Шинэ хууль нь бизнесийн байгууллагад илүү тогтвортой, шударга орчин бүрдүүлэхэд чиглэж буй бөгөөд дампуурлын шугамаар бизнесийг шууд дампууруулах бус, харин эдийн засгийн эрүүл дэмжлэг үзүүлэх боломжийг хангах зорилготой. Түүнчлэн, хууль тогтоомжийн шинэчлэл нь улсын эдийн засгийн орчинд итгэл нэмэгдүүлэх, хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг сэргээхэд чухал ач холбогдолтой бөгөөд хийх хөрөнгө оруулалт, бизнесийн хөгжлийг дэмжих үндсэн үндсийг тавих зорилготой.
Энэхүү хуулийн шинэчлэл нь олон улсын жишигт нийцсэн бөгөөд “Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн нэрийг өөрчлөн, илүү тодорхой, олон улсын стандартад нийцсэн нэр хүндтэй хувилбарыг боловсруулсан” гэж УИХ-ын Ажлын хэсгийн ахлагч О.Номинчимэг онцлов. Энэ нь зөвхөн дампуурлын асуудалтай холбоотой төдийгүй, бизнесийн эрсдэл, эдийн засгийн шинэчлэл, хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн стратеги екень.
Мөн, шинэ хууль хэрэгжсэнээр нөхцөл байдал илүү ил тод болж, нэхэмжлэгчид болон бизнесийн байгууллагын эрхийг хамгаалах шинэ механизм нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна. Өнгөрсөн хугацаанд хэрэгжиж байсан хуульд гол нь зөвхөн дампуурлын тоог тодорхойлох чиглэлтэй байсан бол одоо эдийн засгийн эрүүл мэндэд чиглэсэн, олон талт зохицуулалт нэвтрүүлэхээр зорьж буйд онцлог байна.
Дэлхийн банкны төлөөлөл “Монгол Улсад хэрэгжих шинэ хууль эдийн засгийн итгэлийг нэмэгдүүлэх, бизнесийн орчинг сайжруулахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ” гэдгээ илэрхийлэв. Түүнчлэн, олон улсын туршлагаас үзэхэд, дампуурлын хууль нь зөвхөн бизнесийг хамгаалах биш, харин эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах, хөрөнгө оруулалтыг татахад чухал үүрэгтэй байдаг.
Төрийн болон хувийн хэвшлийн төлөөллүүд, судлаачид шинэ хуульд дэмжлэг үзүүлж, цахим мэдээллийн санг илүү нээлттэй, бодлогын шийдвэрүүдийг дата дээр суурилсан байхыг онцолж байлаа. Энэ нь бодит үр дүнд хүргэхэд түлхэц болох онцлог юм.
Шинэ хууль батлагдсанаар Монголын бизнесийн орчинд шинээр тогтвортой, шударга нөхцөл бүрдэх бөгөөд хөрөнгө оруулагчид илүү итгэл хүлээн авч, инновацийн болон эдийн засгийн хөгжилд түлхэц болох боломжийг нээж байна. Гэсэн хэдий ч, хэрэгжүүлэлтийн явцад олон сорилт тулгарч болно. Тухайлбал, шинэ хуульд заасан ил тод байдлыг хангах, хэрэгжүүлэлтийн механизм, хяналт шалгалтыг боловсронгуй болгох хэрэгтэй болно.
Өөр нэгэн чухал асуудал нь хуульд заасан шинэчилсэн механизм нь бизнесийн эрсдэл, эдийн засгийн стрессийг бууруулахад үр нөлөөтэй байж, хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг хүлээн зөвшөөрсөн бодит бодлого болж чадах эсэх юм. Иймээс, энэ шинэ хууль нь зөвхөн хууль батлах явцад төгс төгөлдөр болох биш, түүний үр нөлөө, хэрэгжүүлэлтийг үргэлжлүүлэн хянаж, сайжруулж байх шаардлагатай байна.
Монгол Улсад хэмжээний хөрөнгө оруулалт, эдийн засгийн тогтвортой байдал, бизнесийн итгэлцэл нэмэгдүүлэх зорилгоор боловсруулж буй Төлбөрийн чадваргүйдлийн хууль шинэчлэгдэж байна. Энэ нь зөвхөн хууль зүйн шинэчлэл биш, харин эдийн засгийн цогц бодлогын чухал хэсэг бөгөөд бодит үр нөлөөтэй, ил тод, шударга бизнесийн орчин бий болгоход түлхэц болох стратеги юм. Ирэх хугацаанд энэ хууль хэрэгжиж, Монголын эдийн засгийн шинэ хуудас эхлэх эсэх нь олон талт хүчин зүйлүүдээс шалтгаалах бөгөөд бодит хөгжлийн гарц болохыг судлаачид, бизнесийн салбарынхан онцолж байна.
