Төрийн бодлогын орчинд томоохон нөлөөлөл үүсгэж буй тамхины бизнесийн лобби сэдэв өнөөгийн Монголын улс төрийн хүрээнд ширүүсч байна. Үндсэндээ Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаярын гарын үсэгтэй албан бичиг дээр үндэслэн, тамхины хуульд өөрчлөлт оруулах чиглэлд төрийн өндөр албан тушаалтнуудын оролцоо, бизнесийн нөлөөлөл идэвхжиж буй нь нийгэмд анхаарал татаж байна.
УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг энэ сэдвийн хүрээнд ноцтой мэдэгдэл хийж, тамхины лобби төрийн ордонд орж ирж, төрийн бодлого болох гэж оролдож буйг илэрхийллээ. Тэрбээр “Монголын ирээдүйн залуусын эрүүл мэндийг хамгаалах ёстой төр эсрэгээрээ тамхины бизнесийн эрх ашгийг хамгаалах чиглэл рүү түлхэгдэж байна” хэмээн шүүмжилж, энэ үйл явц нь зөвхөн эрүүл мэндийн үзүүлэлтээс гадна улсын аюулгүй байдалд ч заналхийлж буйг онцлов.
Мэдэгдлийн дагуу, үүний нэгэн нотолгоо болгож, Ж.Энхбаяр ДЭМБ-ын тайлангуудтай зүйрлэвэл, тамхины бизнесийг төрийн өндөр албан тушаалтнуудын оролцоотойгоор нөлөөлж буйг илтгэнэ. Тодруулбал, Тамхины компаниуд төрийн ордонд идэвхтэй лобби хийж, гишүүдийн өрөөгөөр орж, гарч байгаа нь илтэд саяхан гарсан мэдээлэл, албан ёсны нотолгоогүй ч, олон нийтэд ил тод болгох шаардлагатай нөхцөл байдал үүсгэж байна.
Мөн тэрбээр “Тамхины хууль өөрчлөх зорилгоор тусгайлан хэрэгжүүлж буй ямар нэгэн албан бичиг байна” хэмээн дурдсан боловч, энэ баримт бичгийн утга учир, баталгаажуулалт одоогоор олон нийтэд ил бололгүй, цаасан дээрх цөөн мэдээлэлд тулгуурласан байна. Үүний зэрэгцээ, холбогдох хууль, тогтоомжийг зөрчиж, төрийн бодлого болон хэрэгжих гэж буй үйл явцын талаар улс төрийн оролцоо, нөлөөллийг илүү нягтлах шаардлагатай байгааг шинжээчид онцолж байна.
Түүнчлэн, Ж.Энхбаяр тухайн үедээ Евразийн эдийн засгийн холбоог ашиглан тамхины бүтээгдэхүүнийг гаалийн татвараас чөлөөлөх, зөвшөөрөл олгох үйл явцад оролцсон байж болзошгүй талаар тодотгов. Гэсэн хэдий ч энэ асуудал одоогоор тодорхой баталгаажигдаагүй бөгөөд холбогдох улсын болон олон улсын байгууллагын дүгнэлтээр хариуцах асуудал хэвээр байна.
Энэ мэт улс төрийн нөлөөллийн хүрээнд явагдаж буй үйл явц нь зөвхөн хууль эрх зүйн хүрээнд бус, нийгмийн эрүүл мэнд, иргэдийн аюулгүй байдалд ч нөлөөлөх эрсдэлтэй тул цаг алдахгүйгээр илүү нухацтай хандах хэрэгтэй болсныг шинжээчид онцолж байна. Тамхины хэрэглээ нь дэлхийн хэмжээнд нийгмийн эрүүл мэндийн томоохон аюул болохыг ДЭМБ хэзээнээс илтгэж буй бөгөөд жил бүр 8 сая гаруй хүн тамхинаас үүдэлтэй өвчин, нас баралтад өртдөг гэсэн судалгаа бий.
Цаашид Монголд энэ чиглэлийн бодлого, хууль эрхзүйн шинэчлэл хэрхэн хэрэгжих, бизнесийн ашиг сонирхол, төрийн албан тушаалтнуудын оролцоог хэрхэн хянах, ил тод байлгах нь үндэсний аюулгүй байдал, иргэдийн эрүүл мэндийн хамгаалалтанд нөлөөлөх чухал хүчин зүйл болж байна. Ирээдүйд энэ төрлийн улс төрийн нөлөөллөөс сэргийлэх, ил тод байдлыг хангах зорилгоор олон улсын жишигт нийцсэн хяналт, шалгалтын тогтолцоог боловсронгуй болгох шаардлага тулгарсаар байна.
