Эдийн засгийн чухал салбар болох эрдэс баялгийн салбарт хувьцаа эзэмшигчдийн эрх зөрчигдөж буй асуудал дахин сөхөгдөж байна. Тодруулбал, Төрийн өмчит Эрдэнэс-Тавантолгой ХК-ийн хувьцаагаар хангагдсан иргэдийн ногдол ашигтай холбоотой эрх зүйн тодорхойгүй байдал өнөөг хүртэл шийдэгдээгүй хэвээр байна. Үүнтэй холбоотойгоор, нийт 122 мянга орчим иргэний, тэдний хойч үеийн хувь заяа тогтох шинэ шийдэл боловсруулах шаардлага тулгарч байна.
Энэхүү асуудал нь хувьцаа эзэмшигчийн амьдрал үгүй болсон үед үүсдэг, харин түүний хууль ёсны өв залгамжлагчдын эрхийн хамгаалалтыг тодорхойгүй байдалд оруулдаг гол шалтгаан болжээ. Нэг хүн хэд хэдэн хүүхэдтэй бол, хэн нь хувьцаа өвлөх вэ гэдэгт хариулт төдийлөн тодорхой биш байснаас гадна, иргэдийн өвлүүлэх эрхийг баталгаажуулах зохицуулалт хомс байна. Мөн нас барсан иргэдийн хувьцаа, ногдол ашгийг хадгалах, өвлүүлэх эрх зүйн зохицуулалтгүйгээс үүдэн, эдгээр хөрөнгө нь хэн ч хариуцахгүй байдал үүсэх нөхцөл бүрдээд байгаа юм.
Энэ асуудлыг шийдвэрлэх зорилгоор “Эрдэнэс Монгол” нэгдэл энэ сарын 30-ны дотор, Засгийн газарт санал оруулж, шийдвэрлэхээр төлөвлөж байна. Тус компанийн захирал Б.Даваадалай хэлэхдээ, сүүлийн хоёр сардаа хэд хэдэн удаа энэ асуудлыг хөндөж, Засгийн газрын хуралдаанд оруулсан гэдгийг онцлов. Түүнчлэн, иргэдийн өв залгамжлах эрхийг баталгаажуулах зорилгоор, өвлөгдөх хувьцааг нотариатаар баталгаажуулсан гэдгийг дурдлаа.
Тухайлбал, нас барагсад олон хүүхэдтэй бол, эдгээр хүүхдүүдийн дунд хэн нь хувьцаа өвлөх вэ гэдэг дээр зөвшилцөн шийдвэр гаргах шаардлагатай. Ингэхдээ, тэдгээр өвлөлтөө нотолоод, баталгаажуулах ёстой бөгөөд цаашид өвлөх эрхийг зөрчсөн тохиолдолд хариуцлага тооцох механизм ч бий болгох шаардлагатай. Харин 2024 оны 1 сарын 1-ний дараа төрсөн хүүхдүүдийн хувьд, одоогоор хувьцааны бүртгэлд ороогүй байна, тэдний эрхийг хэрхэн хангах талаар ч тодорхойгүй байгааг анхаарч харж байна.
Эдгээр хүчин зүйлүүд нь зөвхөн хууль эрх зүйн асуудал төдий бус, нийгмийн шударга байдал, эдийн засгийн тогтвортой байдалд ч шууд нөлөөлөх тул шийдвэрлэх шаардлага өндөр байна. Түүнчлэн, улсын бодлого, эрх зүйн шинэчлэлтийн хүрээнд энэ чиглэлд тодорхой заалтууд боловсруулагдаж буй бөгөөд иргэдийн хөрөнгө, ирээдүйгээ хамгаалах, өв залгамжлах эрхийг баталгаажуулах нь эдийн засгийн шинэ давалгаа үүсгэх суурь болж байна.
Ийнхүү, хувьцааны өвлөлттэй холбоотой эрх зүйн зохицуулалт баталгаажих эсэх нь, Эрчимжүүлсэн эдийн засгийн өсөлт, хөрөнгө оруулалтын орчны ил тод байдал, иргэний эрхийг хамгаалах бодлогын түвшинг дээшлүүлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Цаашид, энэ асуудал шийдвэрлэгдэх эсэх, мөн хэрхэн олон талын оролцогчдын эрх ашгийг харгалзан, нягтлан бодох, шударга байдлыг хангах нь критик шаардлага болоод байна.
