ОХУ-ын газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ, эдийн засаг, улс төрийн нөхцөл байдал нь цуврал шинэ сорилтуудыг үүсгэж байна. Персийн буланд өрнөж буй мөргөлдөөний улмаас дэлхийн зах зээл дээр Brent маркийн газрын тосны үнэ 100 ам.доллараас давж, зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтэд шууд нөлөөлж эхэллээ. Тухайлбал, Оросын “Urals” маркийн газрын тосны үнэ энэ сард байнга өсөж, тус улсын экспортын бүтээгдэхүүний үнэ улам нэмэгдэж байна. Үүний гол шалтгаан нь, илүү чухал нь, дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд үүссэн шинэ нөхцөл байдал бөгөөд тус улсын газрын тос боловсруулах салбарын үйл ажиллагааг цаашид тодорхой хэмжээгээр хязгаарлах магадлал ажиглагдаж байна.
ОХУ-ын газрын тосны салбарын өнөөгийн нөхцөл байдал нь тус улсын эдийн засаг, эдийн засгийн тогтвортой байдалд нөлөөлөхгүй байхаар хязгаарлагдаж байгаа боловч, ирээдүйн хямралын аюулыг нэмэгдүүлж байна. Тухайлбал, 2 дугаар сарын 1-ний өдрөөс эхлэн, тус улсын Засгийн газар автобензин экспортлохыг зөвшөөрсөн нь ирээдүйд үнийн өсөлтийг улам эрчимжүүлэх магадлалтай. Санкт-Петербургийн бирж дээр АИ-92 автобензиний бөөний үнэ энэ сарын эхэн үеэс 10 хувиар өсөж, тонн тутамдаа 66,8 мянган рубльд хүрээд буй нь дотоодын шатахуун түгээх сүлжээ, хэрэглэгчидэд шууд нөлөөлж байна. Мөн АИ-95 бензиний үнэ нэмэгдэж, 71.1 мянган рубльд хүрчээ.
Энэ нөхцөл байдал нь тус улсын хөдөлмөрийн зах зээл, дэд бүтцэд дарамт учруулж, зарим бүс нутгуудад шатахууны хомсдол үүсэх эрсдэлтэй байна. Мэдээж, энэ нь дэлхийн зах зээлийн эрэлт нэмэгдэж, эрчим хүчний хямрал гүнзгийрэх хандлагатай холбоотой бөгөөд цаашид газрын тосны үйлдвэрлэл, түүхий эдийн үнэ өсөх магадлалыг нэмэгдүүлж байна.
Украины халдлага, Оросын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд учирсан эвдрэл, буруу засвар үйлчилгээний улмаас дотоодын үйлдвэрлэл буурч, шатахууны хомсдол үүссэн нь үнийн өсөлтийг улам эрчимжүүллээ. Үүнтэй холбоотойгоор, тус улсын Засгийн газар гадаадын экспортын хоригийг 2026 оны 7 сарын 31 хүртэл сунгасан бөгөөд шинэ нөхцөл байдал үүссэнтэй холбоотойгоор энэ хоригийг дахин сэргээх эсэхийг энэ сарын сүүлээр хэлэлцэхээр төлөвлөж байна. Үүний үр дүнд, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд орж буй түүхий эдийн хангалт, технологийн хамаарал улам нэмэгдэж, нөхцөл байдал улам хүндрэх хандлагатай байна.
Аль хэдийнээ дотоодын зах зээлд үнийн өсөлт ажиглагдаж байгаа бөгөөд энэ нь үргэлжлэх магадлалтай. Эрчим хүчний зөвлөлийн хурлаар орлогч дарга Александр Новак дотоодын зах зээлийг тасралтгүй хангах, үнийг тогтвортой байлгах механизм боловсруулж хэрэгжүүлэх үүрэг өгсөн байна. Мөн шатахуун экспортын хоригийг дахин сэргээхээр төлөвлөж байгаа нь, тус улсын эдийн засгийн тогтвортой байдал болон эдийн засгийн өсөлтөд гүнзгий нөлөөлөх эрсдэлтэй.
Мөн ойрын хугацаанд, хаврын тариалалт эхлэх болон нефть боловсруулах үйлдвэрүүдийн төлөвлөгөөт засвар үйлчилгээ, шинэчлэлтэй холбоотойгоор шатахууны үнэ дахин өсөх өндөр магадлалтай байна. Тэгвэл Монгол Улс, Монголын газрын тосны салбарт хамтран ажиллаж буй улс орнуудын хувьд, энэ нөхцөл байдал нь өөрийн эдийн засгийн төлөвлөлт, эрчим хүчний аюулгүй байдалд нөлөөлөх тул болгоомжлох шаардлагатай. Түүнчлэн, хямралын нөхцөлд газрын тосны улсын экспортын бодлого, үйлдвэрлэлийн доголдол, засварын хугацаа зэрэг хүчин зүйлс нэмэгдэж, ирээдүйн үнэ тогтвортой бус байдал үүсэж болзошгүй юм.
Дэлхийн эрчим хүчний зах зээлд газрын тосны үнэ өсөх хандлагатай байгаагаар, Монгол улсын хувьд, нөөцийн менежмент, олон улсын хамтын ажиллагаагаа эрчимжүүлэх, хямралыг даван туулах стратеги боловсруулж, хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна. Түүнчлэн, үндэсний үйлдвэрлэл, хангамжийн тогтвортой байдлыг хангахад онцгой анхаарах нь чухал бөгөөд улс төр, эдийн засгийн шинэ боломж, сорилтуудыг зөв үнэлж, хамтран ажиллах хэрэгцээ байна.
Геополитикийн нөхцөл байдал, газрын тосны үнэ өсөх хандлагатай байгаагаар, ОХУ-ын газрын тосны салбар болон дэлхийн эрчим хүчний зах зээл шинэ сорилтуудтай нүүр тулахаар төлөвлөж байна. Монгол Улс, бүс нутгийн орнуудын хувьд эдгээр нөхцөл байдалд уян хатан, төлөвлөлттэй хандаж, эдийн засгаа бэхжүүлэх, эрчим хүчний аюулгүй байдлаа хангах талаар бодлого, арга хэмжээгээ эрчимжүүлэх шаардлагатай байна. Ирээдүйн эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад олон улсын хамтын ажиллагаа, технологийн шинэчлэл, бодлого зохицуулалт чухал ач холбогдолтой байна.
