Монгол Улсын хууль тогтоох байгууллагын өнөөгийн нөхцөл байдал улс төрийн тогтворгүй байдал, хуулийн зөрчил, төдийгүй нийгэмд эргэлзээ төрүүлсэн “5 тэрбум төгрөгийн дуулиан”-тайгаар холбогдох нөхцөл байдалд цэг тавих гэж оролдсоор байна. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын байр суурь, албан ёсны мэдээлэл шинэчлэгдэж, эргэлзээ, зөв ойлголт үүсгэхээс илүү бодит үнэн, бодлого чиглэлийг тодорхойлсон мэдээлэл бий болов.
Шүүхийн шийдвэр: хууль зөрчөөгүй, зарцуулалт хууль ёсны уу?
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын тодорхойлолтыг үндэслэн, “Эм жи эл корпораци” ХХК-д олгосон 7.9 тэрбум төгрөгийн төлбөрийг хууль бусаар зарцуулсан, эсвэл шилэн дансанд нөхөж байршуулсан гэсэн мэдээллийг үгүйсгэв. Энэ нь төдийлөн шинэ үйл явдал биш бөгөөд төрийн эрх мэдлийн байгууллагууд зөрчилгүйгээр шийдвэрээ гаргасан, мөнгөө хууль ёсны хүрээнд зарцуулсан гэсэн дүгнэлт юм.
Гэхдээ, үүний ард нөгөө талаас улс төрийн намууд, эрх баригчдын зүгээс ил гарч буй хардлага, өрнөлүүд үргэлжлэн, энэ дуулиан улс төрийн зорилго, үнэн зөвийг эргэн харж, шалгаж, үнэн мөнийг тодорхойлох шаардлагатай байгааг харуулж байна. Үүнд, мөнгөний зарцуулалт, хийгдсэн гүйлгээ, түүний бодит утга учир нь ямар байсныг нарийвчлан шалгахад чухал ач холбогдолтой байна.
5 тэрбум төгрөгийн түүх: учир юу вэ?
2023 онд олгосон 5 тэрбум төгрөг нь нийт 7.9 тэрбум төгрөгийн нэг хэсэг юм. Тодруулбал, энэ мөнгө нь харилцан ойлголцол, шүүхийн шийдвэрээр гарсан төлбөр бөгөөд ямар нэгэн хууль бус зарцуулалт биш гэдгийг баталж байна. Тухайлбал, энэ мөнгө нь МАН-ын байр түрээсийн гэрээнээс үүссэн маргаан, төрийн байгууллагын буруутай үйл ажиллагаанаас үүдсэн хохиролыг нөхөн төлөх зорилготой байсан гэдгээ шүүхийн шийдвэр нотлон харуулжээ.
Энэ нь, нөгөө талаас, улс төрийн хүчнүүдийн дунд өрнөж буй дотоод зөрчлүүдийг илтгэнэ. Ялангуяа, энэ мөнгөний асуудал нь зөвхөн мөнгөний асуудал төдийгүй, төрийн тогтолцооны ил тод байдал, хариуцлага, шударга зарцуулагдаж байгаа эсэхийг шалгах үүрэгтэй олон нийтийн анхаарлыг хандуулж байна.
Монгол улсын хувьд, энэ төрлийн дуулиан нь зөвхөн нэг төслийн хүрээнд яригдаж буй асуудал биш. Товчхондоо, төрийн мөнгө, төсөв зарцуулах явцад ил тод байдал алдагдаж, хариуцлагагүй хандлага улам бүр газар авч байна. Энэ мөнгөний асуудал нь олон улсын жишээн дээр, улс төрийн зөрчил, баялгийн хуваарилалт, хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа, иргэдийн итгэлцлийг алдаж буй бодит жишээ болж байна.
Үүнээс үзэхэд, хуулийн байгууллагын шийдвэр нь мөнгөний зарцуулалтыг хууль ёсны хүрээнд хийсэн болохыг харуулсан хэдий ч, иргэдийн итгэл, улс төрийн тогтворгүй байдал, мөн түүхэн дэх төрийн алдаануудыг давтан сануулах бодит жишээ хэвээр байна.
Энэ дуулиан нь зөвхөн нэгэн төслийн маргаан биш, улс төрийн эрх мэдэл, засаглалын тогтолцооны үнэн бодит байдал, хариуцлагагүй үйл ажиллагаа, шударга бус тогтолцооны илрэл болж байна. Хэдий шүүхийн шийдвэр хууль ёсны гэдэг баталгаа өгсөн ч, иргэдийн итгэлцэл буурах, улс төрийн намуудын хоорондын зөрчил ширүүсэх эрсдэлтэй байна.
Мөн, энэ асуудал цаашид төрийн мөнгөний зарцуулалтад ил тод байдал, хариуцлагыг дээшлүүлэх бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагыг үүсгэж байна. Иймд, цаашид төрийн байгууллагууд, хууль хүчний байгууллагууд ил тод байдал, хариуцлага, шударга байдлыг хангаж, иргэдийн итгэлийг сэргээх үүрэгтэй болж байна.
Шүүхийн шийдвэр, эрх баригчдын тайлбарын эцэст, Монголын улс төрийн нөхцөл байдал илүү тодорхой болсон ч, асуудлын гол утга учир хараахан шийдэгдээгүй байна. Төрөөс учруулсан хохирлыг нөхөн төлж, мөнгөний зарцуулалт ил тод болох нь ирээдүйн хөгжил, үнэн зөв засаглалыг үндэслэх гол нөхцөл болдог.
Ялгарах хамгийн чухал зүйл гэвэл, энэ дуулиан нь зөвхөн мөнгөний асуудал биш. Энэ нь иргэдийн итгэл, тогтолцооны шударга байдал, улс орны ирээдүйн хөгжилд шууд нөлөөлөх тул, илүү нухацтай, хариуцлагатай хандахыг шаардсаар байна.
Тэгэхээр, Монголын улс төрийн энэ хөндлөнгийн хөөрөгдөл үү, эсвэл бодит үнэн үү гэдэг асуулт одоо ч хариулт хүлээж байна. Гэвч, нэг зүйл тодорхой: Үнэн зөв, ил тод байдал, хариуцлагатай засаглал үгүй бол, төрийн тогтвортой байдал хэзээ ч баталгаажихгүй.
