Улс төрийн хариуцлага, ил тод байдал, үр ашигтай менежментыг хангах бодлого хэрэгжихгүй байгаагаас төрийн өмчит компаниудын удирдлагын хариуцлаггүй байдал эрс нэмэгдэж, улсын төсөвт ихээхэн дарамт учруулсаар байна. Үндэсний аудитын газраас гаргасан шинэ дүгнэлтэд дурдсанаар, 2019–2021 оны хугацаанд алдагдалтай ажилласан хэд хэдэн компанид зорилгогүйгээр олгосон урамшуулал, хариуцлагагүй удирдлагын тогтолцоо илэрч байна.
Эдгээр компанийн нэг болох “Алтайн Улиастай эрчим хүчний систем” ТӨХК нь 2019 онд 3.4 сая төгрөг, 2020 онд дөрвөн сая, 2021 онд нэг сая төгрөгийн алдагдалтай байлаа. Гэсэн хэдий ч тус компанийн захирал О.Пүрэвсүрэн 11.7 сая төгрөгийн үр дүнгийн урамшуулал авсан нь хууль тогтоомж, ёс зүйд нийцэхгүй үйлдэл гэж шүүмжлэгдэж байна. Түүнчлэн, 2020-2021 онд тус компанийн удирдлагууд өөр өөр хэмжээний бонустай өрсөлдсөн нь ил тод бус байдал, хяналт дутмаг байдлыг харуулж байгаа юм.
Түүнчлэн, “Засгийн газрын авто бааз ТӨҮГ”, “УБЦТС” ТӨХК, “Биокомбинат”, “ДЦС-4”, “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” зэрэг төрийн өмчит байгууллагууд мөн ижил төстэй нөхцөлд ажиллаж байгаагийн дээрх илрүүлэлтүүд харуулж байна. Тухайлбал, эдгээр компанийн удирдлагууд алдагдалтай байхад урамшуулал авч, энэ нь төсвийн мөнгийг үр дүнгүй зарцуулж байгаагийн тод илрэл болжээ.
Үндэсний аудитын газрын мэдээллээр, 2024 онд хийсэн хяналт шалгалтаар нийт 1.03 их наяд төгрөгийн зөрчил илэрч, тэдгээрээс 220 зөрчилд төлбөрийн акт тогтоож, 750 орчим тэрбум төгрөгийн зөрчлийг арилгах, зогсоох шаардлага хүргүүлсэн ч хэрэгжүүлэлт хангалтгүй байгаа нь нийгэмд итгэл алдрах шалтгаан боллоо. Хамгийн харамсалтай нь, төрийн өмчит компаниудын хувьчлал, удирдлагаас сонгон шалгаруулалт явагдаж байгаа талаар тодорхой мэдээлэл хомс, олон улсын жишигт нийцсэн ил тод сонгон шалгаруулалт хийгдэхгүй байгааг шүүмжилж байна.
Энэ нөхцөл байдал нь зөвхөн төсөв, эдийн засгийн хариуцлага төдийгүй, төрийн байгууллагын нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлөх аюулд хүргэж байна. Төрийн өмчит компаниудын удирдлагыг сонгон шалгаруулах үйл явц ил тод, нээлттэй байх шаардлагатай бөгөөд үүний тулд хууль эрх зүйн орчныг сайжруулах, хяналт тавих байгууллагын хяналтыг чангатгах хэрэгтэй болж байна.
Эцэст нь, Үндэсний аудитын газрын илрүүлсэн зөрчлийн цаашдын эрсдэлийг бууруулахын тулд төрийн өмчит бүх байгууллагын удирдлагыг ил тод, хариуцлагатай байлгах, хяналт шалгалтыг тогтмол, үр дүнтэй байлгах хэрэгтэй. Үгүй бол алдагдал, зөрчил, ёс зүйн зөрчлүүд давтагдаж, улсын санхүүгийн тогтвортой байдал эрсдэлд орох магадлал өндөр байна.
