Төрийн байгууллага, салбарынхан татварын шинэчлэлээр баталгаажсан цахилгаан тамхи, янжуур тамхины үнийг улам өсгөх хөшүүрэг болгон зүйрлэж буй нь эдийн засгийн бодит байдал, хэрэглэгчдийн сонирхлыг гүнзгий нөлөөлөх эрсдэлийг үүсгэж байна. УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэгийн мэдээлснээр, Тамхины хяналтын тухай хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтийн хүрээнд Монголд худалдаалагдах цахилгаан тамхи болон янжуур тамхины үнэ дэлхийн зах зээл, бүс нутгийн үзүүлэлтүүдээс хэд дахин өсөх төлөвтэй байгаа аж.
Түүний тооцооллоор, одоогийн байдлаар олон улсын зах зээл дээр цахилгаан тамхины 10 мл шингэн бүтээгдэхүүн 34,000 орчим төгрөгийн үнэтэй буюу дэлхийн хамгийн өндөр үнэтэй зах зээлүүдтэй ойролцоо үнэд хүрч байна. Харин шинэ хууль хэрэгжүүлбэл, Монголд 10 мл шингэн цахилгаан тамхины үнэ 120,000 төгрөг хүртэл өсөхөөр байна. Энэ нь яг одоогийн үнээс 3-4 дахин өндөр бөгөөд эдийн засгийн бодит нөхцөл байдалд нийцэхгүйгээр үнийг аяндаа өсгөх үүднээс хийгдэж буй тооцоо хэмээн шинжээчид харж байна.
Янжуур тамхины хувьд ч ижил дүр зураг харагдаж байна. ОХУ-д нэг хайрцаг янжуур тамхины үнэ 8,000-9,000 төгрөг боловч, Монголд шинэ хууль хэрэгжсэнээр үнийн дүн 15,080 төгрөгт хүрэхээр тооцоолсон байна. Энэ нь хөрш орнуудад харьцуулахад бараг хоёр дахин өндөр бөгөөд хэрэглэгчдийн хандлага, зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд тодорхой нөлөөлөхөөс гадна хууль бус худалдаа, зөөвөрлөлтийг өдөөх эрсдэл үүсгэж байна.
Татварын бодлогын зорилго нь орлого нэмэгдүүлэх, хэрэглээг бууруулахад чиглэдэг ч, зах зээл дээр үнийн зөрүү нь хэрвээ хэт өндөр байвал, хэрэглэгчид хууль бус эх сурвалжаас бүтээгдэхүүн худалдан авах гадаад хандлага нэмэгдэнэ. Үүний улмаас, хууль ёсны зах зээл хумигдаж, татварын орлого саатах, хамгаалалтгүй, хууль бус худалдаа нэмэгдэх эрсдэл үүсч буйг эдийн засагчид онцолж байна.
Мөн энэ нь хөрш орнуудын өөрийн зах зээл, үнэтэй бүтээгдэхүүнтэй харьцуулахад тусгайлан авч үзвэл, зөрүү их байгаагаас хил дамнасан хууль бус худалдаа, онлайн зөөгөө, татвар төлөгдөөгүй бүтээгдэхүүний эргэлт нэмэгдэх магадлалтай. Үүнийг тооцоолоогүй бодлого, бодитой тооцоо хийхгүй бол, зөвхөн орлого өсгөх биш, харин зөрчил, хууль бус эргэлт, захын хохирол нэмэгдэж болзошгүй.
Татвар нэмэх нь зөвхөн орлого өсгөх цөөн арга биш, мөн хэрэглэгчийн хандлага, зах зээлийн нөхцөлд үндэслэсэн байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, үнэд хэт өндөр өсөлт гаргах нь хэрэглэгчид хууль бус эх сурвалжийг эрэлхийлж, хууль ёсны зах зээлийг хумих эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ. Энэ нь цаашлаад, төрийн орлогыг бууруулж, илүү их хууль бус эдийн засгийн эргэлт үүсгэх аюултай.
Монгол Улсад цахилгаан тамхи, янжуур тамхины үнэ хууль эрхзүйн шинэчлэлийн үр дүнд зах зээлийн бодит байдал, иргэдийн амьдралын нөхцөлтэй уялдуулан тохируулах шаардлагатай байна. Инфляц, валютын ханш, иргэдийн орлого зэрэг эдийн засгийн хүчин зүйлсийг бодитой тооцолгүйгээр үнэ өсгөх бодлого хууль бус худалдаа, зөрчилд хүргэж болзошгүй юм.
Эцсийн эцэст, эдийн засгийн хөгжлийн чиг хандлага, бодлогын тэнцвэрийг хадгалах, хууль бус зах зээлийг бууруулахын тулд үнийн хэт зөрүүг бууруулах, хууль ёсны зах зээлийг өргөжүүлэх шаардлагатай байна. Ийнхүү зөв зохицуулалт, бодитой тооцоо, үр өгөөжийг харгалзан хийсэн бодлого нь иргэдийн эрүүл мэндийн хамгаалал, улсын орлого, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахад хувь нэмэр оруулах болно.
