Монгол Улсад экологийн хууль тогтоомжийг зөрчсөн, хүний эрүүл мэндэд аюул учруулсан хууль бус ашигт малтмалын олборлолт нэмэгдсээр байна. Тодруулбал, энэ сарын эхээр Хэнтий аймгийн Батширээт суманд тусгай зөвшөөрөлгүйгээр мөнгөн ус ашиглан алт олборлож, боловсруулах үйл ажиллагаа явуулж байсныг экологийн цагдаагийн албанаас илрүүлжээ. Тус хэргийг мөрдөн шалгах ажиллагаа одоогоор үргэлжилж байгаа бөгөөд хураан авсан 915 грамм мөнгөн усыг лабораторийн шинжилгээнд оруулахаар төлөвлөж байна.
Мөнгөн ус нь хүрээлэн буй орчинд задардаггүй, харин хэлбэрээ өөрчилж, хорт чанарыг нь хадгалаад байдаг онцгой аюултай бодис юм. Монгол Улсад 2007 онд баталсан Засгийн газрын 95 дугаар тогтоолоор энэ бодисыг хууль ёсоор ашиглахыг хориглож, хязгаарласан байдаг хэдий ч хууль бус олборлолт, хадгалалт, тээвэрлэлт цөөнгүй тохиолдолд илэрч байна. Химийн хорт бодисын жагсаалтын хоёрдугаар хавсралтад мөнгөн ус багтсан бөгөөд үүнийг хууль бусаар ашиглах нь Монгол Улсын хууль тогтоомжийг ноцтой зөрчдөг байна.
Эрүүгийн хуулийн 24.2, 24.3 дугаар зүйлсийн дагуу хууль бусаар ашигт малтмал олборлох, мөнгөн ус ашиглан үйл ажиллагаа явуулах нь 5,000-аас 28,000 нэгж төгрөгийн торгуул, эсхүл нэгээс таван жил хүртэл хугацаагаар хорих ял авах эрсдлийг дагуулдаг. Гэсэн хэдий ч хууль бус олборлолтын тоо нэмэгдэж, хууль сахиулагчдын хяналт сул байгаа нь тулгамдсан асуудал болоод байна.
Мөнгөн усыг хүний биед оруулснаар тархи, мэдрэлийн систем, бөөр, уушги зэрэг эрхтэн системийг гэмтээж, биеийн дархлаа муутгаж, олон төрлийн өвчний суурь шалтгаан болдог. Түүнчлэн, эхийн хэвлийд буй хүүхэд болон нярай хүүхэд энэ бодисын хор уршигт өртөх эрсдэл өндөр бөгөөд хараа, сонсгол алдагдаж, оюун ухааны хомсдол, саажилт гэх зэрэг хүнд сорилыг үүсгэдэг байна.
Олон улсын жишээнд мөнгөн устай холбоотой хууль бусаар олборлолт, тээвэрлэлттэй тэмцэхэд чиглэсэн хууль, бодлого чамбай боловсруулж, хэрэгжүүлж байна. Гэвч Монгол Улс энэ чиглэлд ахиц дэвшил хийж, хууль бус байдлыг бууруулахад илүү хүчин чармайлт гаргах шаардлагатай болсоор байна.
Монгол Улсын хууль тогтоомжийг чанд мөрдүүлэх, хууль бус олборлолттой тэмцэхэд тулгуурласан бодлого, арга хэмжээг боловсронгуй болгох шаардлагатай. Мөнгөн усны хууль бус хэрэглээ нь зөвхөн хуулийн зөрчил төдийгүй, иргэдийн эрүүл мэнд, байгаль орчны аюулыг нэмэгдүүлж буйг онцлон тэмдэглэх хэрэгтэй.
Эцэст нь хэлэхэд, хууль бус олборлолт, мөнгөн усны хэрэглээний эсрэг илүү хариуцлагатай хандлага, олон улсын хамтын ажиллагаа шаардагдаж байна. Энэ нь зөвхөн хууль зөрчлийг илрүүлэх төдийгүй, ирээдүйн Монголын байгаль орчин, иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах хамгийн чухал алхам юм.
