Өнгөрсөн долоо хоногт Иран улс дахь эсэргүүцлийн хөдөлгөөн өрнөж, олон орны анхаарлыг татсаар байна. Тухайлбал, АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ үйл явдлын хөшүүрэг болон дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор ил тод байр сууриа илэрхийлсэн нь олон улсын шинжтэй шинэ нөхцөл байдлыг үүсгэж байна. Тэрбээр 2026 оны 1 сарын 15-нд “Truth Social” платформ дээр “Ираны эх орончид оо, эсэргүүцлээ үргэлжлүүлж, байгууллагуудаа өөрсдийн мэдэлд ав! Тусламж замдаа явж байна” хэмээн бичиж, тодорхой бус тусламжийн тухай хэлсэн боловч ямар хэлбэртэй, ямар арга хэмжээ авах талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөгүй байна.
Энэхүү мэдэгдэл нь Ираны засгийн газрын зүгээс эрчимтэй эсэргүүцэж буй хөдөлгөөнтэй холбогдсон бөгөөд тус улсын эрх баригчид Трампын үг, үйлдлийг улс төрийн тогтворгүй байдал өдөөх, хүчирхийллийг турхирах оролдлого хэмээн буруутгаж буй. Ираны төрийн мэдээллийн хэрэгслүүдийн мэдээллээр, тус улсын эрх баригчид нийт 2000 орчим хүний амь үрэгдсэн гэж үзэж буй бөгөөд үүний 1850 нь жагсагчид байна. Энэ тоо нь эрх баригчдаас гараагүй байсан бөгөөд олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд ч мөн ийнхүү баталгаажуулж байгаагаараа онцлог.
Мөн мөнгөн мэдээгээр, АНУ-ын хүний эрхийн байгууллага HRANA-гийн мэдээллээр, өнгөрсөн долоо хоногийн туршид баривчлагдсан иргэдийн тоо 16,784 хүрч, энэ нь өмнөх мэдээнээс эрс өссөн үзүүлэлт юм. Тэгвэл Трамп уг нөхцөл байдалд ямар нэгэн цэргийн хүч хэрэглэх эсэх талаар тодорхой хариу өгөхөөс зайлсхийж, “Та нар өөрсдөө ойлгох болно” хэмээн хэлсэн нь илүү олон талын хүлээлт үүсгэж байна.
Энэхүү үйл явц нь зөвхөн Ираны дотоодын асуудал төдийгүй, дэлхийн томоохон улс орнуудын геополитикийн хувьд ч ач холбогдолтой болох нь тодорхой. АНУ-ын улс төрийн эрх баригчид эсэргүүцлийн хөдөлгөөнийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлж, цэргийн ажиллагаа явуулах магадлалтай байгаагаа тодотгосон бол, Ираны эрх баригчид энэ бүхнийг улс төрийн тогтворгүй байдал үүсгэх, хүчирхийллийг өргөжүүлэх оролдлого хэмээн зарлав.
Цаашид энэ нөхцөл байдал хэрхэн өрнөх, тусламжийн хэлбэр, улмаар олон улсын хариу үйлдэл ямар байхаас хамааран Ираны дотоодын хөдөлгөөн болон бүс нутгийн аюулгүй байдалд нөлөөлөх эрсдэл нэмэгдэж байна. Түүнчлэн, АНУ-ын эрх баригчид эсэргүүцэгчдэд үзүүлэх дэмжлэгийг илүү тодорхой болгох, мөн өөрийн стратегийг боловсруулж буй шинж тэмдэг илэрч байна.
Энэхүү нөхцөл байдал нь дэлхийн улс төрийн орчинд шинэ сорилт, шинэ боломжийг үүсгэн, худалдаа, эдийн засгийн хувьд ч тодорхой нөлөөлөл үзүүлж болзошгүй. Тэгвэл хамгийн чухал нь, олон улсын нэгдэл, дипломат хэлэлцээний замаар асуудлыг шийдэх боломжийг эрэлхийлж, хүний эрхийн нэрийн дор өрнөж буй эдгээр үйл явдлыг хариуцлагатай, зөв цэгцтэй шийдвэрлэх эрх зүйн үндсийг бэхжүүлэх нь чухал байна.
