Дэлхий дахинд Монголын түүхийг шинэ өнцгөөс харуулсан “Чингис хаан: Монголчууд дэлхийг өөрчилсөн нь” нэртэй үзэсгэлэн Английн Лийдс хотын Royal Armouries Museum-д нээлтээ хийлээ. Франц улсын алдарт Historia сэтгүүлээс “Шилдэг үзэсгэлэн” хэмээн шагнуулсан энэ арга хэмжээ нь Монголын Үндэсний түүхийн музейн 250 гаруй ховор үзмэрийг дэлгэн үзүүлж, Чингис хаан, түүний залгамжлагчдын дэлхийн түүхэн дэх үүрэг оролцоог шинэ өнгөөр харуулж байна.
Түүхийг хэт догшин, түрэмгийлэгчид гэдэг ойлголтоор төдийгүй, дэлхийн эдийн засаг, соёл, дипломат харилцаа шинэ түвшинд хүргэсэн хувь хүмүүсийн нэгэн жишээ болгон харуулж буй энэ үзэсгэлэн нь Монголын эзэнт гүрний зорилго, стратеги, нөлөөллийг эргэн харахад чухал ач холбогдолтой. Чингис хаан болон түүний залгамжлагчид дэлхийн хуурай газрын 22 хувийг удирдаж байсан нь зөвхөн эзлэх тэмцэл биш, мөн шинэ санаачилга, шинэлэг бодлогод суурилсан глобал харилцааны эхлэл байсныг шинжээчид онцолж байна.
Мөн үзэсгэлэнгийн хүрээнд анх удаагаа дэлгэн үзүүлсэн эд зүйлс нь эдийн засгийн шинэчлэл, шинжлэх ухааны хөгжлийг илтгэнэ. Тухайлбал, анхны шуудангийн систем, цаасан мөнгө, шашны эрх чөлөөг бий болгосон түүх нь өнөөдрийн дэлхийн санхүү, дипломат харилцааны үндсийг тавьсан гэж үзэж болохоор байна. Энэ нь Монголын эзэнт гүрний нөлөө зөвхөн газар нутгийн хэмжээгээр бус, олон улсын харилцаа, соёлын салбарт гүнзгий нөлөө үзүүлж байсныг батална.
Түүхийн судалгааны шинэ чиг хандлага нь зөвхөн түүхэн баримтуудыг сэргээн харуулах биш, харин тэдгээрийг өнөөгийн нийгэм, эдийн засаг, соёлд хэрхэн нөлөөлж буйг ойлгуулахад чиглэж байна. Монголын эзэнт гүрний нийгмийн харилцаа, дэвшилтэт технологи, дипломат бодлого зэрэг сэдвүүд дээр суурилсан энэ үзэсгэлэн нь XXI зууны харилцаа, эдийн засгийн шинэчлэлийн томоохон зарчмуудыг жишээ болгох боломжийг олгож байна.
Харин үүний цаана түүхийн сургамж нь өнөөгийн улс орнууд болон олон улсын байгууллагуудад илүү өргөн хүрээний ойлголт авчрах шаардлагатай байгааг харуулж байна. Монголын түүхийг зөвөөр ойлгох нь зөвхөн бахархал биш, харин ухаалаг зөвлөмж, стратеги боловсруулалтад чухал суурь болохыг энэ үзэсгэлэн харууллаа.
Энэ үзэсгэлэн нь Монголын түүхийг дэлхийд өргөнөөр танилцуулах төдийгүй, орчин цагийн улс төр, эдийн засаг, соёлын харилцааг шинэ түвшинд гаргах боломжийг нээж өгсөн. Монгол-британ хамтын ажиллагаа, түүхэн гинжийг судлах шинэ арга барил нь олон улсын хамтын ажиллагаа, аялал жуулчлалын салбарт шинэ боломжуудыг бий болгохыг үгүйсгэхгүй. Мөн, түүхийн шинэ тайлбарыг үндэслэн боловсруулсан энэ үзэсгэлэн нь боловсрол, соёлын салбарт Монголын нэр хүндийг өргөжүүлэхэд чухал түлхэц болох нь дамжиггүй.
Гэхдээ эдгээр боломжууд нь зөвхөн түүхийн судалгааны шинэ чиг хандлагыг зөвөөр ашиглахад л хамаарах тул, цаашид Монголын соёл, түүхийн өвийг дэлхийд сурталчлах, түүнд суурилсан бодлого боловсруулалт чухал хэвээр байна. Үзэсгэлэнгийн салшгүй хэсэг болох шинэ дүн шинжилгээ, ойлголтыг олон улсын хамтын нөлөөлөлтэй уялдуулан хөгжүүлэх нь Монголын эзэнт гүрний үнэн төрхийг зөвөөр илэрхийлэх гол түлхүүр болно.
