Улаанбаатар хотын газрын эрх зөрчлийн шинэ үе шат эхэллээ. Монгол Улсын Засгийн газрын 2021 оны 6 дугаар сарын 1-ний хуралдааны шийдвэрээр нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн Жуковын талбайд олгогдсон газар эзэмших эрхийг цуцлах, нийтийн эдэлбэр газарт бүртгэн авч тохижуулах ажлыг үүрэг болгосон. Гэвч энэ үйл ажиллагааны явцад газар эзэмших эрх, хууль эрх зүйн зөрчилдөөн, маргаан шинэ хэлбэрээр гарч ирж байгаа нь олон нийт, төрийн зүгээс анхаарал татаж байна.
Тухайн газарт холбогдох эрхийг сунгах, бүртгүүлэх, шүүхийн шийдвэрээр эрхийг сэргээх ажиллагаа олон жил үргэлжилсэн бөгөөд 2017 онд батлагдсан эрхийн гэрчилгээ, захирамжууд нь иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн эрх ашигт нөлөөлж байгааг илтгэнэ. Тухайлбал, “Алханатрейд”, “Мэргэван”, “Хүрээ инвест”, “Ньютур Сафарис” гэх компаниудын эзэмшлийн газрууд Засгийн газрын шийдвэрээр цуцлагдахаас өмнө төрийн эрх бүхий байгууллагын шийдвэрээр сунгасан, өөрчлөн шинэчлэгдсэн эрхийн гэрчилгээ, захирамжуудтай холбоотой харилцаа зөрчилдөөн дагуулж байна.
Үндэсний хууль тогтоомжийн дагуу газар эзэмших эрхийг сунгах, сунгахгүй байх, шүүхийн шийдвэрээр эрхийг сэргээх үйл явц нь олон жил үргэлжилсэн бөгөөд шүүхийн шийдвэрүүдэд өөрчлөлт оруулсан, эсвэл хүчингүй болгосон шийдвэрүүд ч мөн орж байна. Үүний зэрэгцээ, 2017 онд батлагдсан эрхийн гэрчилгээ, захирамжуудаас үүдэн энэ газрын хууль эрх зүйн баталгаажилт тодорхойгүй байдал үүссэн бөгөөд энэ нь хөрөнгө оруулагч, иргэдийн итгэлцэл буурч, эрх зөрчлийн эрсдлийг нэмэгдүүлж байна.
Тухайлбал, “Нью тур” ХХК-ийн эзэмшлийн 62 га газрыг аялал жуулчлалын зориулалтаар авсан ч өргөтгөсөн хөрөнгө оруулалт, бизнесийн үйл ажиллагаагаа хууль бус аргаар өргөжүүлж тусгай зөвшөөрөлгүйгээр орон сууц барьж худалдаалж байгаа асуудал ил гарчээ. Түүнчлэн, Сүхбаатар дүүргийн “Дружба” хүүхдийн зуслангийн газрыг, хамаарал бүхий байгууллагууд өөрчлөн байгуулсан нь шүүхийн шийдвэрээр нэмэгдсэн эсвэл цуцлагдсан эрхийн маргаантай холбоотой гэнэ.
Эдгээр эрх зүйн зөрчил, маргаан зөвхөн тодорхой эрх зүйн эрх ашгийн маргаан төдийгүй, нийтийн газар, нийслэлийн иргэдийн хууль ёсны эрх ашгийг зөрчих нөхцөл болдог. Үүний зэрэгцээ, эдийн засгийн хувьд хөрөнгө оруулагчдад итгэл алдарч, хөрөнгө оруулалтын орчны тогтворгүй байдал нэмэгдэж байна.
Тус маргаан нь цөөнгүй хууль эрх зүйн зөрчил, эрх зүйн зохицуулалтын алдаанаас үүдэлтэй тул цэгцлэхэд шинэ хууль, зохицуулалт, ил тод байдал шаардагдаж байна. Улс төр, хууль эрх зүйн салбарт шинэчлэл хийх, газрын кадастрын мэдээллийг ил тод болгох, эрх зүйн баталгааг сайжруулах шаардлага хангамжтай байгааг олон улсын жишээ харуулж байна. Мөн, хөрөнгө оруулагчдын эрхийг хамгаалах, нийтийн ашиг сонирхлыг хангах чиглэлээр төр, нийслэлийн байгууллагын үйл ажиллагааг зохицуулах заавар, бодлого хэрэгжүүлэх нь чухал юм.
Энэ маргаан цаашид ширүүсч магадгүй бөгөөд ил тод, шударга шийдвэр гаргах, хууль эрх зүйн орчныг цэгцлэхэд төрийн оролцоо, олон нийтийн оролцоо нэмэгдэх шаардлагатай байна. Өөрөөр хэлбэл, нийслэл, улс төрийн өндөр түвшний шийдвэр, хууль эрх зүйн шинэчлэлгүйгээр энэ чиглэлийн асуудал, маргаан цэгцлэх боломжгүй гэдгийг олон нийт харж буй юм.
Өнөөгийн байдал ирээдүйд олон нийтийн итгэлцэл, хөрөнгө оруулалт, хууль ёсны эрх ашгийг хамгаалах чиглэлээр шинэ хууль, ил тод байдлыг шаардаж байна. Цаашид энэ төрлийн маргаан хэт олон, ил тод, шударга шийдвэрлэлгүйгээр Монголын газар зохицуулалтын систем тогтвортой хөгжихөд хүндрэл учрах нь дамжиггүй. Ингэснээр, тэргүүн эгнээнд төрийн байгууллага, хууль эрх зүйн шинэчлэл, олон нийт, хөрөнгө оруулагчдын итгэлцлийг сэргээх зорилго тавигдаж байна.
