Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн хориг: Үндсэн хууль, улс төрийн тогтворт байдалд нөлөөлөх онцгой хандлага
2025 оны 10 дугаар сарын 20-ны өдөр, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга А.Үйлстөгөлдөр Үндсэн хуулийн хамгаалалтыг онцлон тэмдэглэж, УИХ-ын шийдвэрийг тэрбээр бүрэн хориг тавих хуваарьтай байгааг илэрхийлэв. Энэ шийдвэр нь улс төрийн тогтвортой байдал, хууль зүйн нэрийн дор өрнөж буй эрх зүйн маргаан, ардчиллын үнэт зүйлсийн хамгаалалтад чухал хүлээлт үүсгэж байна.
Эх сурвалжийн мэдээллийн цэгцтэй дүн:
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга А.Үйлстөгөлдөр өнөөдөр хийсэн мэдээлэлдээ, Үндсэн хууль бол ард түмнээс гарсан эрхэм дээд баримт бичиг тул эрх зүйн баталгааг хадгалах үүднээс УИХ-ын шийдвэрийг бүрэн хориглох болсныг онцлов. Энэ нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан эрх зүйн үндсэн зарчмуудыг хамгаалах, улс орны тогтвортой байдлыг хангах зорилготой хийгдсэн алхам гэж шинжээчид үзэж байна.
Мөн хууль зүйн бодлогын зөвлөх А.Бямбажаргал энэ тухай тайлбарлахдаа, “Ажлын тав хоногт хориг тавих эрх нь Монгол Улсад хууль зүйн үндсэн эрх бөгөөд тус эрхийнхаа хүрээнд Ерөнхийлөгч шийдвэр гаргаж байна” хэмээн онцлов. Тэрбээр, “Үндсэн хуульд ганцхан зарчим бий. Хориг бол улс төрийн биш, Үндсэн хуулийн эрхийн дагуух асуудал” хэмээн тодотгож, энэ шийдвэрийн онцлогийг тодорхойлсон.
Түүнчлэн, Монголын ардчиллын баталгаа нь түүхэн туршлагад гурван удаа хориг тавьсан тохиолдол байгаагүй бөгөөд, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн хоёр гишүүн нэг өдөр огцорсон тохиолдол өмнө байгаагүйг онцлон дурдлаа. Энэ нь Монголын парламент, Ерөнхийлөгчийн хоорондох эрх зүйн маргаан, улс төрийн дарамт, эрх зүйн баталгааг хангахыг зорьсон онцгой алхам болохыг шинжээчид тэмдэглэж байна.
Тогтворгүй байдал, эрх зүйн баталгааны асуудал:
Монгол Улсад энэ удаагийн Ерөнхийлөгчийн хориг нь зөвхөн хууль зүйн хүрээнд бус, улс төрийн тогтворт байдалд ч нөлөөлөх эрсдэлтэй. Үндсэн хуульд заасан эрх зүйн хүрээнд Ерөнхийлөгчийн хориг тавих эрхийг ашиглах нь, улс орны эрх зүйн тогтолцоог илүү чангатгах, тэнцвэрийг хадгалах зорилготой ч, нөгөө талаар улс төрийн дарамт, эрх мэдлийн тэнцвэргүй байдалд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэдгийг шинжээчид анхааруулж байна.
Энэ нь цаашид Монгол Улсад эрх зүйн баталгааг хангах, ардчиллын үнэт зүйлсийг хамгаалах зорилгоор, улс төрийн хүчин хоорондох харилцаа, эрх мэдлийн тэнцвэрийг хэрхэн зохицуулахад нөлөөлөх нь судалгааны гол сэдэв болж байна. Мөн, дэлхийн жишигтэй харьцуулж үзвэл, олон улсын зарим орны тэнцвэртэй эрх зүйн тогтолцоо нь Ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг хязгаарладаг ч, Монголд энэ шийдвэр нь илүү тодорхой, онцгой нөхцөл байдалтай холбоотойгоор хүлээж авсан юм.
Цаашдын үр дагавар, боломж:
Энэхүү хууль эрх зүйн алхам нь Монгол Улсад эрх мэдлийн тэнцвэрийг хадгалах, улс төрийн дарамтыг бууруулах зорилготой ч, нөгөө талаар эрх зүйн маргаан, улс төрийн зөрчилдөөн нэмэгдэх эрсдэлтэй байна. Тодруулбал, парламент, Ерөнхийлөгчийн хоорондох эрх мэдлийн тэнцвэрт нөлөөлөх, төрийн байгууллагын үйл ажиллагааг зогсоох эсвэл хурдтай шийдвэр гаргахад сорилт тулгарч болзошгүй.
Ийнхүү, Монгол Улс өөрийн онцлогт тохирсон эрх зүйн шинэчлэлийн алхмыг хийж буй энэ үед, цаашид эрх зүйн тогтолцоог илүү бат бөх болгох, ард түмний итгэл үнэмшлийг хадгалах чиглэлээр бодлого, хууль тогтоомжийг боловсронгуй болгох шаардлага үүсч байна. Үүнд, улс төрийн эрх мэдлийн тэнцвэрийг хангах, хууль зүйн баталгааг сайжруулах, олон улсын жишигт нийцсэн эрх зүйн системийг хөгжүүлэх зорилт чухал хэвээр байна.
