Эрүүл мэндийн салбарын тулгамдсан асуудал болоод буй Монголын эмийн зах зээл өнөөгийн нөхцөлд хамгийн их сэтгэл түгшээж буй сэдэв болоод байна. Тус зах зээл Монгол Улс нийт хэрэгцээнийхээ 80 хувийг гадаадаас импортолдог бөгөөд дотоодын үйлдвэрлэгчид үүний ердөө 20 хувийг хангадаг нь өндөр хамаарал, чанарын баталгаагүй эмийн аюулыг үүсгэж байна. Үүнээс үүдэн иргэдийн эрүүл мэнд, амь нас, эдийн засагт шууд нөлөөлөөд зогсохгүй, эрх зүйн орчин, тогтолцооны алдааг ил тод харуулж байна.
Мэдээж хамгийн тулгамдаж буй асуудал бол эмийн үнэ. Монголд нэг хайрцаг цус шингэлэх эмийн үнэ 450 мянган төгрөгтэй тэнцэж буй бол, Турк улсад энэ хэмжээ 95 мянган төгрөг байдаг. Харин Монголд хил дээр хууль бус хил орчмын саад тотголоор энэ эмийг хурааж, устгахдаа гадаад зах зээлээс авчирсан үнээс хэд дахин өндөр үнээр иргэдэд худалдаалж буй нь үнэлэмжийн хямралыг улам гүнзгийрүүлж байна. Иймэрхүү үнэ хөөрөгдөл нь иргэдийн сэтгэлийн хана руу нэвтрэн, эрүүл мэндийн даатгалаараа олж авдаг эмийг хүртэх боломжийг хязгаарлаж буйг судалгаанууд харуулж байна.
Эмийг зөвхөн хэрэгцээт цагт зөвшөөрөгдсөн дистрибьютороор дамжуулан үйлдвэрлэлийн хөнгөлөлттэй үнэ дээр авдаг байх ёстой атал, Монголд энэ зарчим зөрчигдөж, үнийн хөөрөгдлөөр иргэдийн халаасыг улайм цайм хулгайлж байна. Тухайлбал, зүрхний шигдээсийн эмийн үндсэн үнэ 1.1 сая төгрөг байх ёстой бол, зах зээл дээр 5.4 сая төгрөгөөр зарагдаж буйг судалгаагаар тогтоосон. Үүний гол шалтгаан нь импортоор орж ирж буй эмийн хяналт, баталгаажуулалт, хугацаа дууссан бүтээгдэхүүнтэй холбоотой асуудлууд юм.
Түүнчлэн, гаалийн хяналт шалгалтын явцад шаардлагатай эмийг хууль бусаар устгаж буй үзэгдэл ч нэлээд түгээмэл. Өвдсөн иргэдийн хувьд чухал хэрэгцээтэй эмийг хүлээн авч чадахгүй, хэдийгээр бичиг баримтад зөвшөөрөгдсөн ч хураалт, устгалд орж, эрүүл мэндийн эрсдэлд орох тохиолдол нэмэгдсээр байна. Гаалийн байгууллагын зүгээс хууль ёсны дагуу шалгалт хийж буйгаа илтгэх ч, энэ үйл ажиллагаа иргэдийн эрх ашгийг алдагдуулахад хүрч буй нь эргэлзээтэй. Иргэдийн зүгээс “Энэ эм хаана байна вэ?” гэж эрэлхийлэх, хил дамнасан найз нөхөд, хамаатан саднаасаа захиалах зэрэг арга хэмжээг авч байна.
Эмнэлгийн мэргэжилтнүүдийн үзэж буйгаар, эдийн засгийн хүндрэлийн улмаас иргэдэд зориулсан чанартай, аюулгүй эмийг олгох нөхцөл байдал хүндэрч буй нь эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоог доройтуулж байна. Ялангуяа, импортын эмийн баталгаажуулалт, хяналт, чанарын стандарт тогтоох механизм сул байгаатай холбоотойгоор олон улсын жишигт нийцэхгүйгээр үнэ өндөр, хүртээмж муутай болсон нь бодит үр дагаварт хүргэж байна.
Төрийн бодлого, хууль эрх зүйн орчинд харамсалтай нь хамтын зарчмууд алдагдаж, иргэдийн эрх ашгийг хөндөж буй энэ тогтолцоо өөрчлөгдөхгүй бол эрүүл мэндийн тогтолцоо цаашид илүү хүндрэлд орох төлөвтэй. Эмийн лаборатори, чанарын стандарт, хяналтын тогтолцоог нэг нэгэнгүй боловсронгуй болгох шаардлага нэн яаралтай тулгарч байна. Түүнчлэн, олон улсын жишигт нийцсэн, иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, үнэ тогтворжуулах чиглэлийг хэрэгжүүлэхгүй бол ирээдүйд монгол хүн эрүүл, баталгаатай эмийн хүртээмжтэй байдалд хүрэх боломжгүйг шинжээчид онцолж байна.
Ийнхүү Монголын эмийн зах зээл одоогоор өөрчлөлт, шинэчлэлийн гүнд орохоос өөр сонголтгүй бөгөөд үүнийг шийдэхэд улс төр, эдийн засаг, хууль эрх зүйн бодлогын бүх хүчин чармайлт нэгдэж, иргэдийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалах үндсэн зорилтот чиглэлийг тодорхойлох цаг болсон байна.
