Монголын улс төрийн орчин өнөөдөр “цаг агаарын” өөрчлөлттэй нүүр тулав. Сонгуулийн дараах хугацаанд илэрч буй эрх мэдлийн хуваарилалт, бүлэглэлүүдийн дотоод дайн болон парламентын гацаа нь зөвхөн тухайн үеийн улс төрийн тогтолцооны асуудал бус, цаашид улс орныг хөгжүүлэхэд томоохон сорилт болохыг салбарын шинжээчид онцлон тэмдэглэж байна.
Өнгөрсөн 10 хоногт парламент хуралдаж чадаагүй, шийдвэр гаргах түвшинд хүрээгүй нь манай парламентад тулгарч буй эрх мэдлийн хуваарилалт, бүлэглэлүүдийн зөрчилтэй холбоотой. Ирц бүрдээгүй, шийдвэр гаргах боломжгүй нөхцөл байдал нь Монголын улс төрийн тогтолцооны бэхлэлт, тогтвортой байдал алдагдах эрсдлийг үүсгэж байна. Түүнчлэн, АН-ын эрх баригчид “олонх нь өөрсдөө ирцээ бүрдүүл” гэсэн байр сууринд бат зогсож байгаа нь цаашид хэлэлцүүлэг, шийдвэр гаргалтад саад болж буйг шинжээчид анхааруулж байна.
Мөн МАН-ын дотоод асуудал илүү төвөгтэй болж, тус нам доторх задарсан бүлэглэлүүдийн нийлбэр нь парламентад үнэмлэхүй олонхийг бүрдүүлэхээс холджээ. 68 суудалтай МАН-аас өөрсдийн даргаа хамгаалах чадваргүй болох, нэгтгэх хүсэлгүй байдал нь улстөрийн үнэн төрхийг ил гаргаж буй юм. Энэ нь Монголын одоогийн эрх барих тогтолцооны өргөдөл, шинэчлэлийн шаардлагатай байгааг харуулж байна.
Улс төрийн шинэ нөхцөл байдалд нөлөөлж буй нэгэн гол хүчин зүйл нь “улс төрийн доройтол” ба “хувирсан гэмт хэргийн шинжтэй шахалт”. Н.Учрал гишүүн өөрийн “гарын үсэг цуглуулж, чуулган удирдана” гэсэн мэдэгдэл хийж, бэрхшээлийг даван туулахыг оролдсон ч, эдийн засгийн болон улс төрийн нөхцөл байдал хүндэрч буйг шинжээчид тэмдэглэж байна. Түүний дараагийн алхам нь , Ерөнхий сайдын суудал руу чиглэсэн өргөн хүрээний өрсөлдөөн, хуваагдал болж буй нь илэрхий байна.
Мөн, Я.Содбаатар гишүүний “утасны улс төр” хэмээн нэрлэгдэх арга барил нь эрх мэдлийн тогтолцооны шинэ хэлбэрийг харуулж буй ч, энэ нь хуваагдсан парламентын цэвэр томилгоо биш, илүү өргөн хүрээний улстөрийн шахалт, хэт даврагчидтай холбоотой байгааг илтгэнэ. Түүнчлэн, парламент дахь хэн хэн нь бие биенээ “хүчиндэх” гэсэн харилцаа өрнөж байгаагаас үзвэл, улс төрийн дараагийн алхам бол хурцадлын зэргээс хамааран “нууц тохиролцоо” эсвэл илүү ил тод өрсөлдөөн маягийн шинэ эрин рүү шилжих төлөвтэй байна.
Хэрэв ямар нэгэн тохиролцоо хийгдвэл, шинэ парламентын бүтэц, эрх мэдлийн хуваарилалт өөрчлөгдөж, бүгдийг тодорхойлогч “Занданшатар огцрох эсэх” зэрэг асуулт хариултад хүрч байна. Энэ нь зөвхөн эрх мэдлийн асуудал төдий бус, ард түмний иргэдийн өдөр тутмын амьдрал, эдийн засгийн тогтвортой байдалд шууд нөлөөлөх нөхцөл байдалд хүргэж болзошгүй юм.
Энэ бүх процесс нь Монголын эрх барих тогтолцооны зорилго, үнэт зүйлтэй холбоотойгоор шинэчлэлийн шаардлагыг хүлээж буй. Үндэсний аюулгүй байдал, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд улс төрийн тогтолцоо шинэ шатанд гарч, илүү тогтвортой, ил тод, олон талт зарчмыг баримтлах шаардлагатайг шинжээчид онцлон тэмдэглэж байна.
Эцэст нь хэлэхэд, өнөөдрийн улстөрийн “цаг агаар” нь зөвхөн улс төрийн зөрчил, эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл гэхээс илүүтэй, үндэсний хөгжлийн ирээдүйн үндсийг тодорхойлох анхааруулга болж байна. Монголын төрийн эрх мэдлийн хуваарилалт шинэ хэлбэрт шилжиж, уламжлалт тогтолцоог өөрчлөх шаардлага эрчимжиж буй энэ үед тогтолцооны шинэчлэл, дотоод эв нэгдлийг хангах нь хамгийн чухал болж байна.
