Хувьцааг нь худалдаж, нээлттэй хувьцаат компани болгоно гэж буй төрийн өмчийн 18 компани, үйлдвэрийн газар:
-“Монголын цахилгаан холбоо” ХК
-“Хөдөө аж ахуйн бирж” ХХК
-“Үндэсний давхар даатгал” ХК
-“Монголын хөрөнгийн бирж” ХК
-“Хөдөө аж ахуйн корпорац” ХХК
-“Шивээ овоо” ХК
-“Багануур” ХК
-“МИАТ” ТӨХК
-“Төрийн банк” ХК
-“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК
-“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ
-“Эрдэнэс критикал минералс” ТӨҮГ
-“Дулааны III цахилгаан станц” ХК
-“Дулааны IV цахилгаан станц” ХК
-“Эрдэнэтийн дулааны цахилгаан станц” ХК
-“Дорнод бүсийн эрчим хүчний систем” ТӨХК
-“Дарханы дулааны цахилгаан станц” ТӨХК
-“Амгалан дулааны станц” ТӨХК
Шинэ жилийг угтан Монгол Улсын парламентын өргөөнд дахин нэгэн ноцтой, нийгмийн анхаарлыг татсан шийдвэр өрнөх гэж байна. УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн өнөөдөр өөрийн цахим хуудастаа төрийн өмчийн томоохон компаниудыг хувьчлалын шинэ төлөвлөгөөг батлуулах гэж буйг ил тод хөндөж, олон нийтэд мэдээлэл хүргэлээ. Тэрбээр, энэ алхам нь 1990-ээд оноос хойшгоо Монголын ард түмний өмчлөлийн түүхэн уламжлалд нөлөөлөхүйц бөгөөд тусгасан зорилго нь олон нийтэд итгэл алдруулах эрсдэлтэйг анхааруулж буй.
Энэхүү шинэчлэлийн хүрээнд төрийн өмчит 18 компани, үйлдвэрийг нээлттэй хувьцаат компани болгох гэж буй нь олон нийтийн сонирхолыг ихээр татаж байна. Үүнд: “Эрдэнэт үйлдвэр”, “МИАТ”, “Эрдэнэс Тавантолгой”, “Төрийн банк”, “Дулааны III, IV цахилгаан станц” зэрэг нэр бүхий үйлдвэрийн газрууд орж байгаа юм. Энэ бол Монголын эдийн засаг, улсын стратегийн чухал салбаруудад шинэ эрмэлзэл, өөрчлөлт хийгдэх хөрсөнд тавигдах шинэ цэг мэт харагдах ч тус шийдвэрийн эсрэг үзэл бодол ч багагүй байна.
Ц.Даваасүрэн гишүүн энэ шийдвэрийг эсэргүүцэж, ард түмэнд хандаж хэлэхдээ “Хувьцаа худалдаж авч, баялгийн эзэн болохыг бид эрс эсэргүүцэж байна. Хэрвээ үнэхээр төрийн өмчийг хувьчилж, ард түмнийг тус компанийн жинхэнэ эзэн болгохыг хүсэж байгаа бол эдгээр үйлдвэрийн хувьцааг шударгаар тараагаад, ард түмний хяналтад оруулах хэрэгтэй” хэмээн онцолж байна. Мөн тэрбээр “1990 оноос хойш бид өөрсдийн баялгаа хамгаалж, хариуцлага хүлээх чадвар, итгэл үнэмшилтэй болсон тул шинэ хувьчлалын замаар баялгаа алдахгүй байж чадах уу гэдэг үүднээс нийгмийн бодлого, хууль, тогтоомжийг сайтар боловсруулж, шударга, ил тод, хариуцлагатай хэрэгжүүлэх шаардлагатай” гэдгийг онцолсон.
Мэдээж, эдгээр компаниудын хувьчлал нь дотоодын эдийн засаг, улс төрийн тогтвортой байдал, гадаадын хөрөнгө оруулалт, гадаадын хөрөнгө оруулагчдын итгэлцэлд нөлөөлөх эрсдэл дагуулж буй. Онолын хувьд энэ нь төрийн активийг зах зээлд гарах замаар эдийн засгийн өргөжлийг дэмжих боломжийг нээж өгдөг ч өнөөгийн нөхцөлд, Монголын нийт иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах үүднээс харах ёстой.
Дэлхийн жишээнд хөрөнгө оруулалтын эрсдлийг бууруулах, төрийн өмчит компанийг ил тод, хариуцлагатай ажиллуулах чиглэлд олон улсын туршлага бий. Жишээ нь, Финланд, Швейцар зэрэг улс орнууд төрийн өмчит компанид ил тод менежмент, олон нийтийн хяналтыг эрс сайжруулж, иргэдийн хувь эзэмшлийг нэмэгдүүлэх замаар тэдгээрийн ашиг орлогыг ирээдүйн хөгжилд зориулдаг. Харин Монголд эдгээр жишээнээс суралцах, иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх бодлого хэрэгжихгүй удсанаас Монголын баялгийн төлөө амиа зогоохгүй байх шаардлага хурдан гарч ирж байна.
Түүнчлэн, эдийн засгийн хувьд энэ төрлийн хувьчлал нь зөвхөн хөрөнгө оруулагчдын ашиг сонирхлыг хангахгүй, харин иргэдийнхээ эдийн засгийн эрх ашгийг зөрчсөн болохыг олон улсын жишээн дээр харж болно. Жишээ нь, 1990-ээд онд хийсэн өмч хувьчлал нь Монголын ард түмнийг баялгаасаа салгаж, гадаадын хөрөнгө оруулагчдын гар дээр хуваарилсан бодлого байсан тул өнөөгийн ард түмэн шинэчлэлийн эхлэл дээрх энэ алхамыг дахин давтагдахыг хүсэхгүй байна.
Эцэст нь, Монголын эдийн засаг, нийгмийн хөгжил, иргэдийн итгэлцэл, гадаад харилцааны хувьд энэ шийдвэрийг зөвхөн ил тод, шударга, иргэдийн оролцоотой хэрэгжүүлэхийг шаардах цаг нь иржээ. Үүний тулд төрийн өмчийн компанийн хувьцааг шударгаар тарааж, иргэдийг жинхэнэ эзэн болгох зорилгоор хуулийн шинэчлэл хийх, төр, салбарын бодлогыг иргэдийн эрх ашгийг хангасан байдалтай уялдуулж, ил тод, хариуцлагатай хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.
Мөн энэ асуудал зөвхөн эдийн засгийн хүрээнд бус, улс төрийн тогтвортой байдал, иргэдийн итгэл, нийтлэг ашиг сонирхолыг хамгаалах гол суурь болохыг мэргэжилтнүүд онцолж байна. Тиймээс Монголчууд бид өөрсдийнхөө баялгийг гадныханд бэлэглэхгүйгээр, өөрийн эрх ашгийг хамгаалан, ил тод, шударга хувьчлалын бодлогыг хэрэгжүүлэхийг шаардаж байна.
Эцэст нь, энэ шинэчлэлийн төлөвлөгөө Монголын эдийн засаг, нийгмийн харилцаанд шинэ сорилт, шинэ боломжийг нээж буй боломжоор дүүрэн байна. Гэвч иргэдийн итгэл, оролцоо, хариуцлагагүй бол эдгээр хэтэрхий чухал стратегийн өөрчлөлтүүд зөрчил, эрсдэлд хүргэж болзошгүйг анхаарах нь чухал юм. Тиймээс, иргэд, улс төрчид, бизнес эрхлэгчид хамтран ил тод, шударга, иргэн төвтэй бодлого, шийдвэрийг дэмжих цаг үе ирлээ.
