Гадаад харилцааны яамны өнгөрсөн жилийн тайлан хэлэлцэх үеэр УИХ-ын байнгын хорооны хуралдаанд сонирхолтой, зарим талаараа шүүмжлүүлсэн яриа өрнөсөн нь улс төрийн хүрээнд шинэчлэл, мэргэжлийн хариуцлага, бодлогын үнэн зөв байдал зэргээс илүүтэйгээр гадаад бодлогын ил тод байдал, мэргэжлийн түвшин, түүнчлэн төрийн албан хаагчдын ёс зүйн асуудлыг дахин хөндөж байна. Тодруулбал, УИХ-ын гишүүн Д.Цогтбаатар болон Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэг нарын хооронд өрнөсөн яриа нь зөвхөн нэгэн хуралдааны үеийн хэлэлцүүлгээс илүүтэйгээр Монгол улсын гадаад бодлогын өнөөгийн байдал, мэргэжлийн түвшин, төрийн бодлого боловсруулахад тулгарч буй бэрхшээлүүдийг харуулж байгаа юм.
Энэ яриа хэлэлцээр нь ялангуяа сайд Б.Батцэцэгийн мэргэжлийн бэлтгэл, мэдлэгийн түвшин, мөн төрийн бодлогын үнэн зөв байдалд эргэлзээ төрүүлж буйг илтгэж байна. Жишээлбэл, тус сайд “Чи миний багш биш, би чиний орчуулагч биш” гэх мэт хөнгөн, эсвэл зарим үед хариуцлагаас зайлсхийсэн мэт хариултууд нь гадаад бодлогын чухал үүрэг хүлээж буй албан тушаалын нэр хүндийг бууруулж, мэргэжлийн түвшинг эргэж харах шаардлагыг бүрдүүлж байна. Түүнчлэн, төдийгүй “зориулалт” бүрийн талаар ил тод, мэдээлэлгүй, зарим тохиолдолд ойлгомжгүй тайлбар хийж буй нь бодлого боловсруулах, гадаад харилцааны жигд, ил тод, хүртээмжтэй байдалд сөргөөр нөлөөлж байна.
Мөн, тайлангийн агуулга, батлагдсан зорилтуудын хувьд, Монгол Улсын НҮБ-ын гишүүн орнуудтай дипломат харилцаа тогтоох зорилтыг 2015 онд дэвшүүлэн, 11 жилийн дараа бүх зорилт биелсэн хэмээн тайландаа дурдсан ч, гадаад бодлогын бодит нөхцөл байдал, олон улсын эрх зүйн зарчим, жишээ нь “Sovereign equality” буюу “Эзэн тэгш байдал” зарчмыг Монгол Улс хэрхэн хүлээн авч, хэрэгжүүлж буй талаар тодорхой мэдээлэл олдохгүй байгааг онцолж болно. Түүнчлэн, зөвхөн зорилт гэдгээс илүү, бодит хэрэгжүүлэлт, эрх зүйн үр дагавартай байдал, бодлого боловсруулалтын нарийвчлал илэрхийлдэггүй нь гадаад бодлогын үнэн зөв чиг хандлага, ил тод байдлыг эргэлзээтэй болгодог.
Ялангуяа, хөрш орнууд болон олон улсын байгууллагуудтай харилцаагаа хэрхэн хөгжүүлж буй, улс төр, эдийн засгийн стратегийн зорилтуудын төлөвлөгөө, хэрэгжүүлэлтийн бодит байдалд үнэлгээ хийхэд дээрх яриа илүү ач холбогдолтой юм. Тухайлбал, “Алтан үсгээр бичигдэх жил болсон” тухай илэрхийлэл нь Монгол Улсын гадаад бодлогын зарим нэг ил тод байдлын алдааг харуулж буйгаас гадна, олон улсын бодлого, харилцаа холбооны зарим ойлголтыг хуучирсан ойлголтоор тайлбарлаж буй байж болзошгүй. Мөн, төрийн тэргүүн, дипломатчдын айлчлал, түүнд тооцогдох ач холбогдол зэргийн талаар тодорхой ойлголтгүй, эрх зүйн ойлголтуудыг буруу хэрэгжүүлж буй байдал нь гадаад бодлогын нэр хүнд, мөн бодлого боловсруулалтын бодит баталгааг сулруулж байна.
Түүнчлэн, ярианы дунд илэрхий болсон “зөвхөн нэг улс эсвэл орон зөрчсөн үед гадаад бодлогын зөв шийдэл гарна” гэсэн үзэл нь бодит байдал, олон улсын хууль эрх зүйн зарчмуудтай зөрчилдөж байгаагийн илрэл болно. Төрийн бодлого, тэр дундаа гадаад харилцааны бодлогыг ил тод, бодитой болгох, мэргэжлийн түвшинг дээшлүүлэх арга хэмжээ авах шаардлагатайг энэ мэт ярианууд харуулж байна.
Эцэст нь, төрийн бодлогын өнөөгийн тогтолцооны алдаа, ил тод байдал, мэргэжлийн түвшинг сайжруулах шаардлага нь зөвхөн хууль эрх зүйн хүрээнд бус, улсын нэр хүнд, гадаад харилцааны стратеги бодлогод шууд нөлөөлж буйг харуулж байна. Ирээдүйд зөвхөн албан ёсны баримт бичиг, тайлангийн түвшинд бус, бодит хэрэгжүүлэлт, ил тод байдал, мэргэжлийн ур чадвар дээр үндэслэн Монгол Улсын гадаад бодлогыг шинэ шатанд гаргах нь чухал байна. Үүний тулд дипломатчдын мэргэжлийн ур чадвар, эрх зүйн ойлголт, бодлогын ухаалаг арга хэмжээ, ил тод мэдээлэл хангахад онцгой анхаарал хандуулах шаардлагатайг энэ үйл явдал тодорхой харууллаа.
