Монголын нийгэмд сүүлийн өдрүүдэд дахин анхаарал татсан нэг асуудал нь 21 хүүхдийн нэр, хаяг, тэдний өнөөгийн байдал талаар олон нийтийн сүлжээнд яригдаж эхэллээ. Хэдийгээр энэ асуудал хэдэн жилийн турш олон нийтийн анхаарлыг татсаар ирсэн ч, өнөөдрийг хүртэл хүүхдүүдийн мэдээлэл нууцлагдсаар байна. Уг асуудал өмнөхөөсөө илүү нийгмийн сэтгэл зүйд нөлөөлж, итгэл алдрах эрсдэлийг үүсгээд зогсохгүй, төрийн хяналт шалгалт, хариуцлагын тогтолцоонд эргэлзээ төрүүлж байна.
Мэдээллийн эх сурвалжид үндэслэн харвал, сүүлийн жилүүдэд Монголын олон нийтийн сүлжээнд өргөж авсан гэх хүүхдийн тоо, нэрс, одоогийн байдал хаалттай хэвээр байсаар байна. Хүүхдүүдийн нэр, хаяг, шилжилт хөдөлгөөн, одоогийн амьдралын нөхцөл байдал ил тод биш байгааг олон нийт шүүмжилж эхэлжээ. Үүний учир шалтгаан нь ямартай ч, холбогдох хууль, зохицуулалт, хяналтын механизмын зохицолгүй байдлаас үүдэлтэй эсэх нь эргэлзээ төрүүлсээр байна.
Эдгээр асуултуудыг олон нийт тавьж буй нь зөвхөн мэдээллийн нээлттэй байдал, ил тод байдалд сурвалжлах хариуцлага хүлээхийг шаардсан хэрэг юм. Иргэдийн хувьд хүүхэд хамгааллын байгууллагууд, прокурор, цагдаагийн байгууллага, ХНХЯ-ны үйл ажиллагааг ил тод байлгах, хүүхдүүдийн эрхийг хамгаалах үүрэгтэй байгууллагын хариуцлагыг тодорхой болгохыг шаардаж байна.
Энэ төрлийн асуудал зөвхөн Монголд биш, олон улсын жишээнд ч хүчтэй хяналт шалгалт, ил тод байдал шаарддаг. Жишээлбэл, Европын орнуудад асрамжийн төвүүдийн хяналт шалгалт ил тод, нээлттэй, хариуцлагатай байдлаар хийгддэг бөгөөд хүүхдийн эрхийг хамгаалах тогтолцоо нь олон улсын стандартад нийцсэн байдаг. Монголд ч мөн энэ чиглэлд ахиц гаргах, хүүхдийн эрхийг хамгаалах хууль, тогтоомжийг боловсронгуй болгох шаардлага тулгарч байна.
Мөн, төрөөс хүүхэд хамгааллын чиглэлд гаргасан зардал, төсвийн зарцуулалт, үр ашгийг ил тод болгох, мөн хяналт шалгалтыг дахин боловсронгуй болгох шаардлага мөн олон нийтээс шаардаж байна. Энэ нь зөвхөн хүүхдийн аюулгүй байдал, эрх ашгийг хамгаалах төдийгүй, төрийн нэр хүндийг хадгалах үндсэн нөхцөл болдог.
Өнгөрсөн хугацаанд хүүхэд асрах, өргөж авах тухай хууль тогтоомжууд тодорхойлон батлагдсан ч, хэрэгжүүлэлтийн түвшин хангалтгүй байсаар байна. Үүнээс үүдэн, хууль зөрчсөн, буруу ашигласан тохиолдлууд илэрч, иргэдийн итгэл буурах нөхцөл үүслээ. Тухайлбал, өргөж авсан хүүхдүүдийн бүртгэл, шилжилт хөдөлгөөн, төрийн мөнгө зарцуулалт ямар нэг бүрэн ил тод бус байгаагаас хүүхдийн хөгжил, хамгаалалт хангагдаж байгааг батлахад хүндрэлтэй байна.
Энэ нь зөвхөн хууль зүйн асуудал төдийгүй, нийгмийн итгэлцлийн сэтгэлзүйн асуудал мөн. Хэрэв төрийн байгууллагууд хүүхэд хамгааллын тогтолцоогоо засч, ил тод байдлыг хангаж чадвал, иргэдийн итгэл буцаж ирнэ. Үүний тулд хяналт шалгалтын механизм сайжруулах, мэдээлэл нээлттэй болгох, хууль хэрэгжүүлэлтийг хатуу чанд мөрдөх шаардлагатай.
Энэ асуудал зөвхөн хүүхэд хамгааллын хүрээнд биш, нийгмийн хамтын хариуцлагын илэрхийлэл болж байна. Тиймээс иргэд, төр, хуулийн байгууллагуудын хамтын ажиллагаа, хариуцлага, ил тод байдал хангагдаж, хүүхдийн эрхийг хамгаалах бодитой механизм нэвтрүүлбэл, сөрөг үр дагавар буурна. Цаашид олон улсын жишээнд нийцсэн, хариуцлагатай, ил тод тогтолцоог бүрдүүлж, хүүхдийн эрхийг хамгаалах тогтолцоог боловсронгуй болгох хэрэгтэй.
Мөн, энэ асуудал нь зөвхөн зохицуулалт, хяналт шалгалтын шинжтэй биш, нийгмийн итгэлцлийг сэргээх, хүүхдийн хувь заяанд илүү анхаарах шинэ стратегийг боловсруулах чухал хөшүүрэг болно. Иргэдийн сэтгэлзүйд үүссэн эргэлзээг арилгах, бодит үр дүнд хүргэхийн тулд хууль, ажлын уян хатан байдал, ил тод байдалд онцгой анхаарах шаардлагатай байна.
Монголын ирээдүй болсон хүүхдийн эрх, аюулгүй байдалд хийгдэх хяналт, ил тод байдлыг хангах, хууль зөрчсөн үйлдлийг илрүүлэх, хариуцлага тооцох нь зөвхөн нэг улсын асуудал биш, олон улсын жишигт нийцсэн, иргэний үүрэг хариуцлага юм. Иргэд, төрийн байгууллага, хууль тогтоогчид хамтран ажиллаж, үнэн зөв мэдээллийг нээлттэй өгснөөр хүүхдийн хувь заяа хамгаалагдах үндэс тавигдах болно.
