УИХ-ын 40 гишүүн нэг бүрдээ олгосон орон сууцны дэмжлэгийн мөнгөн хөрөнгө олон нийтэд ил гарч, улс төрийн ил тод байдал, хариуцлагын асуудал дахин сөхөгдөж байна. Төсвийн хөрөнгөөр олгосон эдгээр дэмжлэг нь нийт 15.6 тэрбум төгрөгийг эзэлж, татвар төлөгчдийн мөнгөөр шууд олгогдсон тул энэ үйл явдал олон нийтийн итгэл, хууль зүйн хяналтыг алдагдуулах магадлалыг нэмэгдүүлж байна.
Энэ асуудал нь зөвхөн ил тод байдлын асуудал төдийгүй, хууль зөрчсөн, эрх зүйн зохицуулалт сул байна гэх мэдээлэлтэй холбогдож байна. Тодруулбал, хуулийн хангалтгүй шалгуур, шийдвэр гаргалт нууцлагдмал байдалтайгаар явагдсаны улмаас иргэдийн эрх зөрчигдөж, төрийн бодлогын үнэн зөв байдал эргэлзээтэйд хүрч байна. Мөн төсвийн хөрөнгөнийг хууль зөрчин ашигласан эсэхийг илрүүлэхэд хүндхэн нөхцөл байдал үүсч, энэ үйл явдал эрхзүйн хууль тогтоомжид зөрчилтэй байж болзошгүйг шинжээчид тэмдэглэж байна.
Энэ төрлийн үйлдэл нь Монгол Улсын хууль зөрчсөн үйлдэл мөн эсэхийг тогтоох боломжийг хязгаарлаж, ил тод байдал, хариуцлагыг сулруулж, иргэдийн итгэлийг алдах эрсдэлтэй. Шүүхийн шийдвэр, аудитын хяналтын үр дүнг харахад, эдгээр шийдвэрийг гаргагчдын эрх зүйн зөрчил, нууц байдал үүсгэх магадлал өндөр байна. Тухайлбал, өнгөрсөн сарын 15-нд шүүхийн эрх бүхий байгууллага хариуцлага хүлээн авах шийдвэр гаргаж, хэрэг явдалд хяналт тавьж эхэлсэн байна. Гэвч, энэ үйл явц нь нийгэмд ил тод, шудрага сонсогдохгүй байгаагийн улмаас албан тушаалтны эрх зүйн зөрчил илүү тодорч байна.
Энэ үйл явдлын цаана нэгэн томоохон асуудал нуугдаж буй нь, төсвийн хөрөнгөөр олгосон дэмжлэгийн шалгуур, шийдвэр гаргалт ил тод бус, тодорхойгүй байдалтай байна. Тухайлбал, энэ мөнгийг олгох шийдвэрийг гаргасан албан тушаалтнуудын хувьд эрх зүйн зөрчил, нууц байдал үүсгэх магадлал 70%-иас дээш үнэлгээ авсан байна. Энэ нь зөвхөн хууль зөрчих төдийгүй, иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах үүднээс харахад, олон улсын жишээнээс харвал ил тод байдал хангалтгүй байгаагийн илрэл болдог.
Мөн энэ үйл явдлын түвшин нь Монгол Улсын хууль эрх зүйн тогтолцооны ил тод байдал, хариуцлагын системийн алдаа дутагдлыг харуулж байна. Үндэсний эрх зүйн хэм хэмжээ, зөрчлийн хууль, эрүүгийн хуулийн тусгай заалт нь “Төсвийн хөрөнгө хууль бусаар ашигласан” үйлдлийг 10-25 жилийн хорих ялтай холбогддог болохоор, эдгээр үйлдэл илүү нухацтай хяналтад өртөх хэрэгтэй. Гэвч, одоогоор хэрэгжүүлж буй хууль, эрх зүйн зохицуулалтууд ил тод байдал, хариуцлагыг хангах түвшинд хүрсэнгүй.
Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар, энэ үйл явдал Монголын улс төрийн тогтолцооны ил тод байдал, шудрага ёсны зарчимд сөргөөр нөлөөлж, иргэдийн итгэлийг алдах эрсдэлтэй. Төсвийн хөрөнгөөр олгосон эдгээр дэмжлэгийг ил тод болгох, шийдвэр гаргалтын зарчимд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай байна. Үүний тулд хууль, тогтоомжийн шинэчлэл, хяналт шалгалтын механизм сайжруулахгүйгээр, гэмт хэрэгт холбогдох магадлалыг бууруулахад хүндрэлтэй байгааг онцолж байна.
Эцэст нь, энэ асуудал нь зөвхөн цөөн гишүүний эрх зүйн зөрчил бус, Монголын улс төрийн системийн үнэн төрхийг илтгэж буй ил тод байдлын хязгаарлалт, хариуцлагын дутмаг байдлын тодорхой илрэл юм. Иргэдийн итгэл, хууль зүйн хяналтыг сэргээх, ил тод байдлыг хангах зорилгоор эрх зүйн зохицуулалтыг бүрдүүлж, хянах системийг сайжруулах шаардлагатай байна. Үгүй бол цаашид ийм төрлийн үйл явдал дахин давтагдах эрсдэл өндөр хэвээр байх нь дамжиггүй.
