Засгийн газар 2026 оныг “Боловсролыг дэмжих жил” болгон зарласнаас хойш, багшийн хомсдол асуудалтай холбоотой маргаан өрнөж байна. Энэ оны төсвийн хэлэлцүүлгийн үеэр салбарын сайд Л.Энх-Амгалан багшийн хомсдол байхгүй гэж тодотгосон ч, экспертүүд түүний тооцоолол, үнэлгээг эсэргүүцэж байна. Үнэхээр Монгол Улсад багшийн дутагдал нүүрлэж буй эсэх, хэрхэн бодит мэдээлэлд тулгуурлан бодлого боловсруулж болох тухай нийгэмд эрдэм шинжилгээ, тооцоолол дээр үндэслэсэн харьцуулалт, дүгнэлтийг хүргэж байна.
Монголын боловсролын салбарын өнөөгийн нөхцөл байдалд багшийн тоо, чанараас гадна үйлдвэрлэлийн бодит хэрэгцээ, ирээдүйн зорилт тодорхойгүй байгаа нь анхаарал татаж байна. Тодруулбал, улс даяар нийт 899 сургууль, 818,612 сурагч, 40,642 багш ажиллаж байгаа бөгөөд эдгээр багшийн ихэнх хэсэг нь эмэгтэйчүүд. Төрийн өмчийн сургуулиудад 34,975 багш хичээж байгаагаас, яг ямар нэг хомсдол байгаагүй гэж үзэж болохгүй. Учир нь сургуулиудын шаардлагатай багшийн тоог бодит байдлаар тооцон, алдаатай тоон үзүүлэлтүүдийг гаргажээ.
Тухайлбал, боловсролын салбарын судалгаагаар одоогийн багшийн тоог нягталж үзвэл, сургалтын чанарыг хадгалах зорилгоор багшийн 50-аас дээш сурагчтай ангиудыг 35-40 сурагчид бууруулах шаардлагатайг судлаачид зөвшөөрч байна. Үүнтэй уялдаад, шаардлагатай багшийн нийт тоог 50,440 гэж гаргасан бөгөөд одоо ажиллаж буй багшийн 40,648 тоо нь үүнээс 9,796 багшийн дутагдалтай байгааг илтгэнэ. Энэхүү тооцоо нь оновчтой бөгөөд зөвшөөрөгдсөн жишигт тулгуурласан, мөн сургалтын чанарт нөлөөлж буй нэг хүчин зүйл бол багшийн цагийн хуваарилалт, сургалтын ачаалал юм.
Энд онцолж хэлэхэд, багшийн хомсдолын асуудал зөвхөн тоон илэрхийлэл биш, харин чанарын түвшинг харгалзах ёстой. Багш нар илүү цаг заахаас гадна, чанартай бэлтгэл хийхэд цаг нь дутмаг байгааг судалгаа харуулж байна. Үүний зэрэгцээ, багшийн цалин, ажлын ачаалал, мэргэжлийн хөгжлийн хэрэгцээ зэрэг асуудал чухал хэвээр байна.
Төрийн бодлогын хүрээнд тооцоо судалгаагаар багшийн хомсдол үүсэж буй гол шалтгаан нь тухайн багшийн хамрах хүрээ, өөрийн заадаг хичээл, ажлын ачаалалд байна. Уг нь сургуулиудын шаардлагатай багшийн тоо бодит байдалд тулгуурлан гарч ирэх ёстой ч, бодлогын томъёолол, тооцоо үндсэндээ дутмаг байгааг судалгааны үр дүн харуулж байна. Тухайлбал, багшийн хомсдолыг зөвхөн тооллогоор биш, чанарын үнэлгээгээр тодорхойлж, бодит хэрэгцээ, алдагдлыг оновчтой тодорхойлох шаардлагатай юм.
Багшийн хомсдолын асуудал зөвхөн тоон илэрхийлэл биш, энэ нь боловсролын чанарт шууд нөлөөлөх, ирээдүйн нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд саад болох асуудал юм. Ирээдүйд бодитой зорилтот үзүүлэлтүүдийг үндэслэн багшийн тоо, чанарыг зөв гаргахад чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Энэ нь зөвхөн тоо ширхэгийн асуудал биш, харин боловсролын системийн хөгжил, багшийн нийгмийн үнэлэмж, орчин үеийн мэргэжлийн хөгжлийн боломжийг хангах үндсэн суурь болно. Түүнчлэн, бодит үнэлгээ, нээлттэй, ил тод харилцаа, олон улсын жишигт нийцсэн тооцоо судалгааны үндсэн дээр боловсролын бодлогод шинэчлэл хийх нь нэн чухал юм. Энэ нь ирээдүйн зөв бодлого, чанартай боловсролын үндэс суурийг тавих түлхүүр болно.
