Төрийн ордонд өрнөж буй хууль батлах үйл явц олон нийт, мэргэжилтнүүдийн анхаарлыг татсаар байна. Ялангуяа, ашигт малтмалын тухай хуульд оруулж буй өөрчлөлт, ялангуяа Оюутолгойн төслийг дагалдсан хэд хэдэн заалтууд нь салбарын мэргэжлийн хүрээнд эсэргүүцэл, эргэлзээ төрүүлж байна.
Өнгөрсөн хугацаанд нийгмээрээ ярьж, шүүмжлэгдэж буй асуудал бол хуулийн өөрчлөлтүүдийн зарим нь нийгмийн эрх ашгийг хохироох, орон нутгийн иргэдийн оролцоо, байгаль орчны хамгаалалтыг үл тоомсорлосон байдал юм. Тодруулбал, ашигт малтмалын тухай хуульд нэмэлт оруулах төсөлд тусгагдсан зэсийн баяжмалд ногдуулах нөөцийн ашигласны татварыг гурав дахин бууруулах зохицуулалт нь улсын төсөвт орох орлогыг эрс багасгах эрсдэлийг дагуулж буйг салбарын мэргэжилтнүүд шүүмжилж байна.
Мөн, Оюутолгойн эрх зүйн маргаантай асуудал буюу 190 тэрбум төгрөгийн татварын маргаан шийдвэрлэхэд чиглэсэн хууль, өөрчлөлтүүдийг яаралтай батлах шахалт үзүүлж буй нь улс төрийн болон эдийн засгийн шинэ эрсдэлийг үүсгэж болзошгүй байна. Түүнчлэн, хайгуулын тусгай зөвшөөрлийг орон нутгийн иргэд, захиргааны саналыг үл харгалзан олгох, байгаль орчныг хамгаалах хууль эрх зүйн орчныг сулруулж буй асуудал ч нийгэмд санаа зовсон шүүмжлэл дагуулж байна.
Эдгээр өөрчлөлтүүд нь зөвхөн хууль батлах үйл явцыг гүйцэтгэх төдий биш, илүү өргөн хүрээнд улсын стратегийн тэргүүлэх салбар болох уул уурхай, байгаль хамгаалал, нутгийн иргэдийн эрх ашигт нөлөөлөх эрсдэлийг үүсгэж байна. Уг өөрчлөлтүүдийг олон нийт, шинжээчид яаралтай, олон нийтээр хэлэлцэж, нягтлан бодох шаардлагатай гэдэг байр суурийг илэрхийлж буй юм.
Тухайлбал, хуульд оруулж буй өөрчлөлтийн зарим заалтууд иргэдийн оролцоог хязгаарлах, байгаль орчны нөхцөл байдалд сөргөөр нөлөөлөх магадлалтайг хөндлөнгийн шинжээчид онцолж байна. Энэ нь зөвхөн улс төрийн шийдвэр гаргагчдын шийдвэрийг дагасан хэт яаралтай баталгаа биш, харин иргэдийн оролцоо, ил тод байдал алдагдаж буйг харуулж буй нэг шинж.
Үүний зэрэгцээ, стратегийн ач холбогдолтой хууль батлах явцад олон нийтийн санал бодлыг сонсох, тодорхой хугацаанд хэлэлцүүлэг зохион байгуулах шаардлага улам бүр дээшлэж буй. Үндэсний ашиг сонирхлыг хамгаалах нэрийн дор хийж буй энэ мэт хуулийн өөрчлөлт нь ирээдүйд нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хариуцлагатайгаар хангаж чадах эсэх нь эргэлзээтэй байна.
Товчхондоо, хууль батлах үйл явц, ялангуяа стратегийн ач холбогдолтой өөрчлөлтүүд дээр ил тод, олон нийтийн оролцоог хангахгүйгээр хийж буй алхмууд нь улс орны стратегийн хөгжлийн нөхцөлийг эрс өөрчилж, нийгмийн зөрчил, иргэдийн эсэргүүцэл нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй байгааг шинжээчид онцолж байна. Иймд, зөвхөн хууль батлах бус, ил тод байдал, олон нийтийн оролцоог хангаж, улс орны хөрөнгө оруулалт, байгаль орчин, иргэдийн эрх ашгийг эрхэмлэсэн бодлогыг хэрэгжүүлэх нь цаашид нэн тэргүүний шаардлага болж байна.
