Монгол Улсад эдийн засгийн өсөлт, төсвийн орлого, зарлагын харьцаа сүүлийн жилүүдэд олон улсын эрэлт, үнэ ханшийн өсөлттэй уялдаж өөрчлөгдөж буй энэ үед, төсвийн алдагдал нэмэгдэж, үнийн өсөлт зогсолтгүй өсч байгааг салбарын удирдлагууд хүлээн зөвшөөрч байна. Төсвийн хувьд дунд хугацааны төлөвлөлтөд хүрэх зорилго нь илүү тодорхой байж, ялангуяа нүүрсний үнийн эрсдэл, хэрэглээний үнэ, эдийн засгийн өсөлтийн чиг хандлагатай холбоотойгоор өнөөгийн бодлого, зохицуулалт чухлаар тавигдаж байна.
Эдийн засгийн илтэд өсөлттэй зэрэгцэн төсвийн алдагдал эрс нэмэгдэж буй нь монголын эдийн засгийн тулгамдсан асуудал болоод буй. Төсвийн зардал 40 их наяд төгрөгт хүрч, энэ хэмжээ урьд өмнө байгаагүй өндөр байгааг УИХ-ын гишүүн Ж.Ганбаатар анхааруулж, “Бидний төсөлийн 40 их наяд төгрөгийн зардал дунд хугацаанд хүрэх төлөвтэй байгаа нь бодит үнэн” хэмээн тодотгов. Түүнчлэн, нүүрсний үнэ одоогийн зах зээлийн нөхцөлд 127 ам.долларт хүрч буй боловч, энэ нь зах зээлийн эрэлт хэрэгцээ, дэлхийн зах зээлийн тогтворгүй байдалтай уялдаж өөрчлөгдөж байгаа юм.
Түүнээс гадна, нүүрсний үнийг тогтворжуулах зорилгоор тусгай хууль, бодлогоор “тэнцвэржүүлсэн үнэ” тогтоосон бөгөөд энэ нь зах зээлийн үнэтэй харьцуулахад хэт өндөр эсвэл буурдаггүй байхаар зохицуулжээ. Гэхдээ бодлогын оновчгүй арга хэмжээ, зах зээлийн эрэлт сөрөг нөлөөлж, экспортын хэмжээ өссөн хэдий ч, улсын орлого, зардлын баланс алдагдаж буй нь бодит нөхцөл байдалд сөргөөр нөлөөлж байна.
Хэдийгээр нүүрсний экспорт нэмэгдэж, 2.2 тэрбум ам.долларын илүү орлого бүрдсэн хэдий ч, төсвийн зардал нэмэгдсээр байгааг эдийн засгийн сайд Ж.Энхбаяр тайлбарлав. Тэрбээр, “Төсвийн гол шалтгаан нь урсгал зардлыг нэмэгдүүлж буй явдал бөгөөд цалин, тэтгэвэр зэрэг нийгмийн зарлага огцом өссөн байна. Мөн эдийн засгийн суурь өсөлт 5-6 хувьтай байгаа ч, шинэ зардал нэмэгдсээр байна” хэмээн онцлов.
Мөн, хэрэглээний үнэ өсөх, инфляцын хэмжээг бодитой илэрхийлэх аргачлалын талаар хүндрэл тулгарсаар байгаа бөгөөд, нэмэгдэж буй мах, хүнсний барааны үнийн өсөлт нь тусгай аргачлалын үнэн зөв байдалд эргэлзээ төрүүлж байна. Түүнчлэн, тус салбарын алдаа, зохион байгуулалтын дутагдал нь үнэ өсөлтөд нөлөөлж байгааг дурдсаныг эдийн засгийн шинжээчид онцолж байна. Тухайлбал, махны үнийн өсөлт нь нийт инфляцын 3.7 хувийг бүрдүүлж, үүнийг бууруулахад яаралтай арга хэмжээ авах шаардлагатай байгааг салбарын мэргэжилтнүүд анхааруулж буй юм.
Ингэснээр, Монгол Улсын эдийн засаг, төсвийн тогтвортой байдал, иргэдийн амьдралд үзүүлэх нөлөөлөл улам бүр нэмэгдэж буй тус үед, бодлого боловсруулагчид эдийн засгийн өсөлтийг хадгалах, зардлыг зохицуулах, үнийн өсөлтийг тогтворжуулах чиглэлээр оновчтой шийдлүүдийг эрэлхийлэх шаардлагатай байна.
Монголын эдийн засгийн өнөөгийн нөхцөл байдал нь ашигт малтмалын экспортын өсөлт, үнийн өсөлт зэрэг түншүүдийн эрэлтэд тулгуурласан өсөлттэй зэрэгцэн, төсвийн алдагдал, хэрэглээний үнэ өсөлт зэрэг багтаамжгүй сөрөг хүчин зүйлсийг бий болгож байна. Төсвийн орлого, зарлагын бодлогын оновчтой зохицуулалтгүйгээр эдийн засгийн өсөлт удаашрах, нийгмийн зардал өсөх эрсдэлтэй тулгарч буй нь бодлого боловсруулагчдын анхаарлыг хандуулах чухал асуудал болоод байна. Цаашид эдийн засгийн суурь үзүүлэлтүүдийг зөв үнэлж, илүү бодитой, уян хатан бодлого боловсруулж, нийгмийн тэнцвэрийг хадгалах нь Монгол улсын эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн үндэс байх болно.
