Манай улс гэр бүлийн маргааныг шийдвэрлэх шинэ хууль эрхзүйн суурь бэлтгэж байна. Улсын Их Хурал өнгөрсөн жил шинэчлэн баталсан “Шүүх байгууллагын тухай” хуулийн хүрээнд, гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай төсөл боловсруулж, холбогдох хууль эрх зүйн шинэчлэлийг хийхээр төлөвлөжээ. Үүний үр дүнд, анх удаа гэр бүл, хүүхдийн хэрэгт зориулсан тусгай шүүх байгуулах нь шинжлэх ухаан, олон улсын туршлага, жишиг үндэслэл дээр тулгуурлан боловсруулагдаж байна.
Өнгөрсөн сарын 19-ний өдөр Хууль зүйн байнгын хороо, Монголын шүүгчдийн холбооны хамтарсан хэлэлцүүлэгт оролцогчид санал бодлоо хуваалцлаа. Хуулийн төслийг боловсруулсан ажлын хэсгийн ахлагч, Хүний эрхийн дэд хорооны дарга Х.Баасанжаргал хэлэхдээ, шинэчлэгдсэн хууль нь хүүхдийн эрх ашгийг дээдэлж, шүүхийн ажиллагааг илүү хүний эрхэд нийцсэн, бодит үр дүнд чиглэсэн болгох зорилготой байгааг онцоллоо.
Шинэ хууль төсөл нь 5 бүлэг, 40 зүйлтэй бөгөөд дэлхийн олон оронд хэрэгжиж буй жишиг, сайн туршлагыг үндэс болгож боловсруулсан байна. Тухайлбал, хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор шүүгч өөрийн санаачилгаар нотлох баримт цуглуулах, мэдээлэл, лавлагаа гаргуулах, ярилцлага авах зэрэг “Ex-Officio” буюу өөрийн санаачлагаар хэрэгжүүлэх эрхийг нэмсэн. Энэ нь хүүхдийн эрхийг хамгаалах асуудалд шүүхийн оролцоог өргөжүүлж, хүүхдийн эрх ашгийг илүү бодитой хамгаалах боломжийг олгох зорилготой.
Мөн, шинэ хууль нь өсвөр насны хүүхдийн тухай бодлогыг боловсронгуй болгох чиглэлд анхаарч, цээрлүүлэхээс илүү хүмүүжүүлэх, эцэг эхийн оролцоог нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн байна. Гэр бүлийн салалт, хүүхдийн оролцоо, өмч хөрөнгийн хуваарилт зэрэг олон асуудлыг нарийвчлан зохицуулах гэж байна. Тухайлбал, хүүхдийн насыг 0-14 болгох, гэр бүлийн нөхцөл байдалд шинжээчээр судалгаа хийлгэх, хүүхдийн санал бодлыг сонсох эрхийг баталгаажуулах зэрэг өөрчлөлтүүдийг тусгасан.
Мөн хэлэлцүүлэгт оролцогчид, Олон улсын туршлага, жишээг дэлгэрэнгүй танилцуулав. Тухайлбал, АНУ-ын Техас мужийн гэр бүлийн шүүхийн практикиг жишээ татав. Тэнд шүүхийн 90 гаруй хувь нь эвлэрүүлэн зуучлал, шүүгчийн оролцоог нэмэгдүүлдэг бөгөөд, хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор шүүхийн шийдвэрт тусгай “Holley Factors” үзүүлэлтийг харгалзан үздэг байна. Энэ нь хэргийг шийдвэрлэхэд талууд нотлох баримтаа бүрдүүлж, гаргаж буй олон улсын жишиг болох бөгөөд манай улсын шинэ хуульд ч мөн адил орон нутгийн онцлогт нийцүүлэн хэрэгжүүлэхээр боловсруулж буй.
Шүүхийн үйл ажиллагааг илүү нээлттэй, шуурхай болгох зорилгоор хүүхдийн оролцоог хангах, хүчирхийллийн эсрэг арга хэмжээг нэмэгдүүлэх шаардлага тавигдаж байна. Түр хориглох захирамж, хамгаалах захирамжийг хууль ёсоор баталгаажуулж, зөрчсөн тохиолдолд хариуцлага хүлээлгэх зохицуулалтыг боловсруулж буй нь энэ салбарт тохирсон шинэчлэлийн нэг хэсэг юм.
Энэхүү шинэ хууль боловсронгуй болохын хэрээр гэр бүлийн маргааныг шийдэх, хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалах шинэ механизм байгуулах боломж бүрдэж байна. Гэсэн хэдий ч, хэрэгжүүлэлт, олон улсад хэрэгжиж буй жишигтэй уялдуулах, мэргэшсэн шүүгч, мэргэшсэн хуульчдыг бэлтгэх зэрэг олон сорилт тулгарна. Мөн, гэр бүл салалт, хүүхдийн эрхийн зөрчлийг илүү нягт хянах, мэдээллийг нээлттэй болгох, технологийг ашиглах шаардлага байгааг хуульчид онцолсон байдаг.
Монгол улсын нийгэмд гэр бүлийн харилцаа, хүүхдийн эрхийн хамгаалалтад хийгдэх энэ шинэчлэл нь зөвхөн хууль эрх зүйн хүрээнд төдийгүй, иргэдийн амьдрал, хүний эрх, шударга ёсны төлөөх идэвхитэй алхам юм. Түүнчлэн, олон улсын жишигт нийцсэн, хүүхдийн эрхийг илүү хамгаалах шинэ системийг бүрдүүлэхэд энэ хууль томоохон суурь болно гэж үзэж байна. Та бүхний сонирхлыг татахуйц үр дүнтэй, илүү ил тод, хүүхдийн эрхийг хамгаалах шинэ хууль нь ирээдүйд манай гэр бүлийн харилцааг илүү хүртээмжтэй, шударга болгох боломжийг нээж байна.
