Улсын Их Хурлын Эдийн засгийн байнгын хороо болон Ажлын хэсгийн зохион байгуулсан олон нийтийн хэлэлцүүлэг өнөөдөр (2026.05.06) үргэлжилж, төрийн өмчит компаниудын бүтэц, засаглал, ил тод байдал, бүтээмжийг сайжруулах шинэ хуулийн төсөлд олон талын санал авч хэлэлцэв. Эрх зүйн шинэчлэл нь зөвхөн эдийн засгийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх төдийгүй, иргэдэд ашигтай, ил тод, хариуцлагатай төрийн байгууллагуудыг төлөвшүүлэх чиглэлтэй аж.
Хэлэлцүүлгийн үеэр УИХ-ын гишүүн, Ажлын хэсгийн ахлагч Д.Үүрийнтуяа төсөлд оролцогчдод хандан, олон талын санал бодлыг тусгах, иргэдийн итгэлийг нэмэгдүүлэх зорилгоор идэвхтэй цуглуулж буйг онцлов. Түүнчлэн, төрийн өмчит компанийн бүтэц, үйл ажиллагааг оновчтой болгох, ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх чиглэлээр боловсруулагдаж буй шинэ хууль төслийн гол зорилго нь улс төрийн нөлөөлөл, авлигын эрсдэлийг бууруулахад оршиж буйг онцлон тэмдэглэв.
Энэ үеэр төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниудын бүтэц, үйл ажиллагааны өнөөгийн байдал, тулгамдаж буй асуудал, цаашид мөрдөх стратегиас дэлгэрэнгүй мэдээлэл өглөө. Тодруулбал, өнөөдөр улсын хэмжээнд 109 компани идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаагаас 86 нь толгой компани, 23 нь охин, хараат компани юм. Эдгээр компанийн орлого, зарлагын үзүүлэлт нь төсөвтэй шууд холбоотой бөгөөд нийт орлогын 96 хувийг эдгээр компаниуд бүрдүүлдэг бол зарлага нь 75 хувийг эзлэж байна.
Тухайлбал, гурван жилийн дотор төрийн өмчит компаниуд нийт 5.8 их наяд төгрөгийн орлогыг улсын төсөвт төвлөрүүлсэн ч, эдгээрээс зөвхөн таван компани л дийлэнх орлогыг бий болгосон байна. Харин 43 компани 150 орчим тэрбум төгрөгийн алдагдалтай ажиллаж байгаа нь эдийн засгийн хүндрэл, удирдлагын бэрхшээлүүдийг илтгэнэ.
Төрийн өмчит компаниудын удирдлагын зөрчил, ил тод байдал, хяналтын тогтолцоо Эрх зүйн шинэчлэлийн гол суурь нь байж буй. Худалдан авалтын үйл явц ил тод биш, ашиг сонирхлын зөрчлүүд ихээр илэрч, тендерийн зарим баримт бичиг дутуу боловсруулсан зэрэг олон зөрчил илэрсэн байна. Тухайлбал, нийт 7.6 их наяд төгрөгийн 264 алдаа зөрчил бүртгэгджээ.
Шинэ хуулийн төсөлд энэ төрлийн зөрчлийг бууруулахад чиглэсэн дөрвөн үндсэн шинэчлэл тусгагдсан байна. Үүнд, нийтийн өмчийн удирдлагыг ялгамжтай болгож, өмчийн эзэмшигчийн эрхийг тодорхой болгох, гүйлгээний зардлыг бууруулах, орон нутгийн өмчийн харилцааг тодорхойлох зэрэг гол алхмууд багтаж байна. Мөн, “хувьчлал” гэх нэр томьёо орлох бөгөөд, энэ нь “бусдын өмчлөлд шилжүүлэх” гэсэн ойлголтыг илүү онцолж буйг Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын төлөөлөл онцлов.
Энэ шинэчлэлийн хүрээнд төрийн өмчит компанийн бүтэц, засаглал, ил тод байдал сайжирна гэдэгт олон нийт, шинжээчид итгэж байна. Улмаар эдийн засгийн өсөлт, иргэдийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, авлигын эрсдэлийг бууруулж, олон улсын жишигт нийцсэн нэгдсэн хариуцлагын тогтолцоо тогтоох зорилготой.
Цаашид эдгээр хууль эрх зүйн шинэчлэл нь төрийн өмчит компанийн тогтолцоог ил тод, хариуцлагатай болгож, эдийн засгийн өдөөлтийг нэмэгдүүлэх, иргэдийн итгэлийг сэргээхэд чухал алхам болох нь тодорхой байна. Түүнчлэн, олон улсын туршлагаас үзэхэд, төрийн өмчит компаниудын засаглалыг сайжруулах шаардлагатай нь дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдсөн бөгөөд Монгол Улсад энэ чиглэлийн шинэчлэл богино хугацаанд үр өгөөжөө өгч, эдийн засгийн тогтвортой хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулах боломжтой.
