Улаанбаатар — [2025.07.01]
Монгол Улс олон улсын худалдааны өрсөлдөөнд хөл нийлүүлэн алхах, дотоодын бизнес эрхлэгчдээ илүү бодлогын түвшинд дэмжих шаардлагатай цаг үе ирээд байна. Тиймээс худалдаа, бизнесийн асуудалд онцгой анхаарал хандуулдаг бие даасан Худалдааны яам-ыг байгуулах нь чухал хэрэгцээ хэмээн салбарын мэргэжилтнүүд үзэж байна.
Худалдааны бодлого “ганцаардаж” байна
Одоогоор Монгол Улсын худалдаа, үйлдвэрлэлийн бодлогыг Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Гадаад харилцааны яам, мөн Хүнс, хөдөө аж ахуйн бирж, Гааль, Татвар, Стандартчилал зэрэг байгууллагууд хэсэгчлэн хариуцдаг. Гэвч нийтлэг уялдаа, төвлөрсөн бодлого үгүйлэгдэж, бизнес эрхлэгчид, экспортлогчид олон шат дамжлага давж, тулгамдсан асуудлаа шийдвэрлүүлэхэд хүндрэлтэй байгаа нь бодлогын түвшинд хоцрогдож байгааг харуулж байна.
Худалдааны хуулийн “цоорхой” байдал
Монгол Улсын Худалдааны тухай хууль нь 2004 онд батлагдсан бөгөөд өнөөдрийг хүртэл их хэмжээний шинэчлэл хийгдээгүй. Энэхүү хууль нь:
Дотоод худалдаа, жижиглэн болон бөөний худалдааны зохицуулалт сул;
Онлайн худалдаа, платформын эдийн засгийг тусгаагүй;
Гадаад худалдаанд оролцогчдын эрх, үүрэг, татварын зохицуулалт тодорхойгүй;
Экспорт, импортын зохицуулалтад олон улсын гэрээний хэрэгжилт сул тусгасан;
гэх мэт шинэ зах зээл, технологийн эринтэй зохицох боломжгүй болж, амьдралаас хоцорсон байна.
Дэлхийд зөвхөн худалдааны чиглэлд онцгойлсон бие даасан яам‑тай орнуудын онцлох жишээнүүд нь:
Хятад – Ministry of Commerce (MOFCOM). Гадаад болон дотоод худалдаа, хөрөнгө оруулалт, арилжааны асуудлыг нэг дор тусгайлан хариуцдаг эрх бүхий яам .
Пакистан – Ministry of Commerce. Худалдааны бодлого, экспорт, импорт, худалдааны гэрээ зэрэгт төвлөрсөн засгийн газрын яам .
Бангладеш – Bangladesh Ministry of Commerce. Олон улсын болон дотоод худалдааны бодлогыг зохицуулахуйц тусгай яам .
Камбоджа – Ministry of Commerce (Cambodia). Гадаад худалдаа, дотоод хэрэгцээ, импорт/экспортын зохицуулалтад чиглэсэн тусгай яам english.mofcom.gov.cn
Тайланд – Ministry of Commerce (Thailand). Худалдаа, гадаад зах зээл, худалдааны статистик, зөвшөөрөл, дотоод зах зээлийг зохицуулдаг бие даасан яам .
🎯 Юу нь давуу вэ?
Эдгээр яамдын онцлог, Монголд хэрэгтэй боломжууд:
Тодорхой чиг үүрэг: Бүх худалдаа, экспорт, импортын үйл ажиллагааг нэгж байнга, төвлөрсөн төвшинд бодлогожуулдаг.
Гэрээ хэлцэлд нэг цонхоор хандах: Олон улсын худалдааны гэрээ, WTO зэрэгт оролцоод биржлэхэд тодорхой нэг яам хариуцдаг.
Экспорт, хөрөнгө оруулалтыг шуурхай дэмжих: Шинэ зах зээл, бизнес хэрэгцээнд түргэн арга хэмжээ авах идэвхтэй институци байдаг.
Дотоод хяналт, зөвшөөрөл, үнийн мэдээллийг стандартчилалтай хянах: Жишээ нь, гадаад зах зээлээс импортыг хянах, үнэлгээ, статистикийг нэг төсөстэй удирдах боломжтой.
📌 Дүгнэлт
Дээрх жишээнүүдээс харахад худалдааны яам нь зөвхөн үнэ, татвар, экспорт/импорт бус гадаад худалдааны бүх үүргийг нэг дор төвлөрүүлсэн, үйл ажиллагаа нь хурдан, бодлого нь уялдаа сайтай институци болж чаддаг. Монгол Улсад ийм хэлбэрийн бие даасан яам байгуулагдсанаар:
Худалдаанд хариу арга хэмжээ үзүүлэх хурд, боломж эрс нэмэгдэнэ.
Олон улсын түвшний гэрээ, эвсэлд оролцох чадамж нь сайжирна.
Бизнес эрхлэгчид, хөрөнгө оруулагчдын итгэл өсөн нэмэгдэнэ.
Эдгээр жишээнүүдээс сурч, худалдааных нь чиглэлд монголчуудад илүү оновчтой бодлого хэрэгтэй юм.
