Монгол Улсад төрийн албаны бодлого, томилгооны эрх зүйн үндэсний үнэн зөв байдал дахин эргэлзээ төрүүлж, эрх зүйн маргаан ширүүсч эхэллээ. Тодруулбал, Ерөнхий сайд гаргасан “Засаг даргаар томилох, чөлөөлөх тухай” захирамжийг Улсын Их хурал болон Төрийн албаны зөвлөл (ТАЗ) зөрчсөн эсэх маргаан эрчимжиж, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэр хүлээж байна.
Өнгөрсөн сарын сүүлчээр болсон энэ маргааныг дагаад, нууц бичиг болон хууль бус томилгооны хардлага үүсгэж, улстөрийн хүрээнд ч хөндлөнгийн нөлөөлөл, хууль зөрчих асуудал сөхөгдөж эхэллээ. Нийтдээ, холбогдох хууль эрх зүйн хүрээнд энэ маргаан өрнөж байгаа бөгөөд үүний цаана төрийн албаны ёс зүй, хариуцлага, мөн тодорхой институцийн үнэн зөв үйл ажиллагаа гэсэн үндсэн асуудал үүсэн гарч байна.
Тодруулбал, Ерөнхий сайд хуулийн шалгуур хангаагүй Д.Пүрэв-Очирыг аймгийн Засаг даргаар томилохоор шийдвэр гаргахад Төрийн албаны зөвлөлөөс өгсөн лавлагаа хамгийн гол асуудал болж байна. ТАЗ-өөс “ТӨХХК-ийн ажилласан жил төрийн албанд тооцогдоно” гэсэн баримт хүргүүлж, үүний дагуу Ерөнхий сайд захирамжаа гаргасан нь хууль зөрчсөн эсэхтэй холбогдож буй юм. Учир нь, ТӨХХК нь ашгийн төлөө, бие даасан аж ахуйн нэгж бөгөөд Төрийн албаны хуульд зааснаар, тэнд ажилладаг хүмүүсийг төрийн албан хаагч хэмээн тооцохгүй. Гэвч хууль бус зөвлөмжийн дагуу, ТАЗ-ын зүгээс энэ алдаа гаргаснаар төрийн байгууллагын зарчим алдагдаж байгаа эсэх асуудал хуулийн хүрээнд дахин хэлэлцэж байна.
Мөн энэ маргааны гол нэгэн онцлог нь, ТӨХХК-ийн менежерийн албан тушаал нь Төрийн албаны хуулиар хамаарахгүй эрх зүйн ангилалд багтдаг тул, түүнийг төрийн албан хаагч гэж үзэх нь хууль зөрчихөд хүргэх эрсдэлтэй. Гэвч ТАЗ хуулиас давсан “дүйцүүлэх журам” нэрийн дор, улс төрийн албан тушаалтанд зориулсан “ажилласан жил” зохиомлоор нэмэгдсэн нь Үндсэн хуулийн нэг зүйлийн хоёр дахь заалтыг зөрчсөн үйлдэл болж буйг хууль зүйн хүрээнд шүүмжлэгчид дүгнэж байна.
Энэ маргааны эцсийн шийдвэрийг Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэц гаргах бөгөөд, тус хуралдаан нь ТАЗ-ийн эрх зүйн зөвлөмжийг үндэслэн, “Та нар яг ямар хууль зүйн үндэслэлээр ТӨХХК-ийн ажилласан жил төрийн албанд тооцсон бэ” хэмээн тодруулга авах шаардлага тавьжээ. Хэрэв Цэц энэ маргааныг хууль зөрчсөн, эсвэл хуульд нийцсэн гэж шийдвэл, хууль бус томилгоо, захирамжийг цуцлах эрх зүйн үндэс бүрдэнэ. Харин, хууль зөрчсөн эсэхийг зөвшилцөхгүй бол энэ маргааныг бүрэн зохицуулах, хууль ёсны үндэслэлээр шийдвэр гаргах боломж бүрдэнэ.
Энэ үйл явц нь зөвхөн хууль зүйн хувьд төдийгүй нийгмийн тулгамдсан асуудал болоод байна. Төрийн албаны ёс зүй, ил тод байдал, шударга зарчим цаашид хэрхэн хадгалагдах, улсын байгууллагын эрх зүйн үндэс хэрхэн баталгаажих зэрэг чухал хариултыг энэ шүүх хурлын шийдвэр тодорхойлох болно. Мөн, энэ хэрэг нь Монголын улс төр, хууль зүйн тогтолцоонд шударга ёс, хууль зөрчих эсэхэд хандах хандлагын үнэлэмжийг тодорхойлж өгнө.
Товчхондоо, энэ маргаан Монгол Улсад хууль, эрх зүйн байгууллагуудын үнэн зөв, шударга ажиллагааг шалгах нэгэн томоохон шалгуур болж байна. Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэр ямар ч байсан, нийтийн итгэлийг сэргээхэд чухал үүрэгтэй бөгөөд, хувь хүн, албан тушаалтны эрх мэдлийн хязгаарыг тодорхойлон, төрийн байгууллагын хариуцлага, шударга ёсны үнэлэмжийг шинэчлэн тогтоох гол суурь болно хэмээн хуульчид үзэж байна.
