УИХ-д өрнөж буй шинэ зөрчил улс төрийн хүрээнд шинэ өнгө төрхийг тодорхойлж, эрх мэдлийн төлөөх өрсөлдөөн улам ширүүсч байна. Тодруулбал, 30 болон 38-ын бүлгийн хооронд үүссэн байр суурийн зөрчил нь зөвхөн цөөн тооны албан тушаалын маргаан бус, улс төрийн хүчний хувьд илүү өргөн хүрээтэй, стратегийн түвшинд өрнөж буй тэмцэлд хамаарч байна.
Хоёр талын “байр суурийн дайн”: эвлэрэл эсвэл задрал?
30-ын бүлэг, УИХ-ын даргын суудлыг гол “улаан шугам” гэж үзэж, энэ албан тушаалыг хамгаалахыг эрхэмлэж буй нь харагдаж байна. Тэдгээр нь “УИХ-ын даргын суудлыг өгвөл эвлэрэхэд бэлэн” гэх байр суурийг илэрхийлж, өөрсдийн эрх ашгаа хамгаалах зорилгоор олж авсан хоёргүй сэтгэлтэй байгаагийн илрэл юм. Тэд мөн хоёр гол албан тушаалыг хувааж авах санал гарган, наймаалцах боломжийг нээлттэй байлгаад байгаа нь улс төрийн зөөлөн тохиролцоог илтгэж байна.
Түүнчлэн, энэ бүлгийн байр суурь нь “буулт хийж болох ч, толгойгоо өгөхгүй” гэсэн хариуцлагатай стратегийг илэрхийлж буй аж. Энэ нь эрх мэдлийн төлөөх маргаанд ямар ч үнэтэйгээр тулалдах, өөрийн байр суурийг буулгахгүй гэсэн шийдэмгий бодлогын илрэл юм.
Харин 38-ын бүлэг нь илүү шийдэмгий, шууд арга барилыг сонгосон байдалтай. Тэд С.Бямбацогтыг Удирдах зөвлөлийн баталгаажуулалтад оруулж, дараагийн шатанд чуулган руу “шахах” тактикиг барьж эхэлжээ. Энэ нь “тооны хүч, дүрмийг бидний талд” гэсэн илтгэнэ, олонхийн хүчийг ашиглан санал хураалтаар шийдвэр гаргахыг эрмэлзэж буй тодорхой стратеги юм.
Эвлэрэл эсвэл задрал? Ирээдүйд юу хүлээж байна вэ?
Энэ хоорондын зөрчил нь зөвхөн эрх мэдлийн маргаан төдийгүй, УИХ-ын үйл ажиллагаа, нам доторх нөлөөллийн зөрчил, цаашлаад улс төрийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлөх эрсдлийг үүсгэж байна. Хоёр талын байр суурийн зөрчил улам гүнзгийдэж, эвлэрэл хангалтгүй болж, задралын ирмэгт ирэх нь тодорхой болж байна. Үүний үр дүнд чуулганы хуралдаан, хууль боловсруулах үйл явц удаашрах, улстөрийн тогтворгүй байдал эрс нэмэгдэх магадлалтай.
Хэн хэнийг буулт хийнэ вэ, эсвэл улс төрийн “шатах” уу?
Энэхүү нөхцөлд хамгийн их сонирхол татаж буй асуулт бол “судалгаа” юм. Энэ маргаанд хэнийгээ буулт хийнэ, хэн нь илүүдэж, эсвэл хэн нь улс төрийн “шатах” эрсдэлд орох вэ гэдэг асуудал нэрлэгдэхгүй байгаа. Хэдий тийм ч, ирээдүйн төлөвийг харахад, эдгээр байр суурийн зөрчил улам хурцдаж, нам доторх эв нэгдэл алдагдаж, улмаар парламентын үйл ажиллагаа тасалдах эрсдэл өсөж байна. Хэрвээ энэ байдал үргэлжлэвэл, цөөнгүй шинжээчид улс төрийн задрал, хуваагдал нэмэгдэх эрсдэлийг анхааруулж байна.
Үр дүнд нь юу хүлээж байна вэ?
Улс төрийн энэ маргаан нь зөвхөн эрх мэдлийн хуваарилалтаас гадна, шинээр үүсч буй эдийн засаг, нийгмийн үзэл баримтлал, тогтолцооны өөрчлөлтөд ч нөлөөлөх магадлалтай. Тодруулбал, УИХ дахь сөрөг хүчний байр суурь, стратегийн ялгаа нь боловсрол, эдийн засгийн бодлогын уялдаа холбоог алдагдуулах, нийт нийгмийн итгэлцлийг бууруулах аюултай.
Мөн, парламентын үйл ажиллагаа гацах, хуулийн шинэчлэл, удирдлага, засаглалын тогтвортой байдал алдагдах эрсдэл нэмэгдэж байна. Тиймээс энэ зөрчил нь зөвхөн өнөөгийн улс төрийн нөхцөл байдалд төдийгүй, ирээдүйн Монгол улсын эрх зүйн болон нийгмийн тогтвортой байдалд үндсэн нөлөөлөл үзүүлэх магадлалтай. Үүнийг харгалзан үзэж, улс төрийн намууд, эрх баригчид, иргэдийн зүгээс уялдаа холбоо, зөвшилцлийн шинэ механизмд анхаарах шаардлагатай байгааг шинжээчид анхааруулж байна.
