Иргэдийн харилцаа, оролцоог шинэ түвшинд хүргэх зорилготой “D-Өргөдөл” цахим систем 2023 онд нэвтэрснээс хойш олон мянган иргэн өөрсдийн санал бодлоо төрд хүргэж, шийдвэрлэлтийн шинэ эрин үеийг эхлүүлэх үүд хаалгыг нээсэн ч, бодит үр дүнгийн хувьд иргэдийн хүсэл, шаардлагад хүрэхэд нилээд алс байна.
Энэ системийн гол зорилго нь иргэдийн санал, хүсэлтийг тодорхой хэмжээний дэмжлэг авсан тохиолдолд шийдвэрлэх шатанд хүргэх явдал. Монгол Улсын Их Хурлын тухай хуульд зааснаар, 33 мянган хүний дэмжлэг авсан өргөдөл ажлын хэсэг байгуулах үндэс болдог бол, 70 мянган иргэн дэмжвэл байнгын хороо нь мөн хэлэлцэх эрхтэй болдог. Харин хамгийн өндөр босго болох 100 мянган гарын үсэг цуглуулсан тохиолдолд УИХ-аар хэлэлцэх боломж нээгддэг.
Гэвч, энэ зорилтот босгуудыг давсан олон өргөдөл бодит шийдвэрт хүрч чадахгүй байна. Тухайлбал, НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх өргөдөл дэмжлэгээ авч, УИХ-ын хуралдаанд орохын тулд хүрсэн ч, бодит шийдвэргүй өнгөрсөн. Түүнчлэн татварын дарамтыг бууруулах, хүүхдийн тэтгэмжийг нэмэгдүүлэх, үл хөдлөх хөрөнгийн татвар, авто тээврийн татварын нэмэгдлүүд ч мөн ижил нөхцөлд байна. Тодруулбал, 101,099 иргэн татварын хөнгөлөлтөд өөрсдийн саналаа илэрхийлж, өргөдөл гаргасан ч, шийдвэр гарах эсэх нь тодорхойгүй хэвээр байна.
Энэхүү системийн үр нөлөө нь зөвхөн иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх төдийхөн биш, цаашид бодит шийдвэрт хүрэх эсэхэд тун чухал үүрэгтэй. Гэвч, одоогийн байдлаар олон тохиолдолд иргэдийн саналыг харгалзахгүй, шийдвэрийн шатанд хүргэх явц удааширч буй нь хууль, эрх зүйн зохицуулалт болон хяналтын механизмыг шинэчлэх шаардлагатай байгааг харуулж байна.
Мөн энэ системээр иргэдийн санал бодол хүлээн авч байна гэж үзэж буй ч, бодит шийдвэрт хүрэх хүртэлх хугацаа, шийдвэрийн үр дүнгийн баталгаагүй байдал нь иргэдийн итгэлийг алдаруулж, “D-Өргөдөл” системийн үнэн хэрэгцээг бууруулах эрсдэл үүсгэж байна. Түүнчлэн, хууль тогтоох байгууллагын иргэдийн саналд хариу өгөх болон бодит шийдвэр гаргах үйл явцыг илүү ил тод, хүртээмжтэй болгох шаардлага чухал хэвээр байна.
Иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх зорилготой энэ цахим системийн цаашдын амжилт нь зөвхөн санал цуглуулах бус, бодит шийдвэрт хүргэх үйл явцын шуурхай, ил тод байдал, хяналтын механизмаас хамаарах болно. Үүний тулд системийн зохицуулалт, хяналт, үр дүнд хариуцлага тооцох тогтолцоог боловсронгуй болгох шаардлагатай болсныг олон улсын туршлага харуулж байна. Тэгвэл, иргэдийн итгэл, оролцоо нь зөвхөн цахим системээр бус, бодитой, шилэн ил тод шийдвэр гаргадаг тогтолцооноос хамаарах нь дамжиггүй.
