Төрийн үйл ажиллагааны ил тод байдал, захиргааны хүнд суртлыг бууруулах зорилгоор Улсын Их Хурал шинэчлэн баталсан Зөвшөөрлийн тухай хууль болон холбогдох төслүүд өнөөдөр (2026.02.24) олон салбарын хэмжээнд үргэлжлэн хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдсаар байна. Тус хэлэлцүүлэг нь байгаль орчин, барилга, хот байгуулалт, зам, тээвэр, уул уурхай, эрчим хүч зэрэг стратегийн салбаруудад тулгамдсан эрх зүйн зохицуулалтуудын хэрэгжилт, цаашдын зорилт, боломжуудыг хэлэлцэхэд чиглэж байна.
Өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард батлагдсан шинэ хууль нь зөвшөөрлийн тоог бууруулж, төрийн үйлчилгээг цахимжуулах, иргэд, бизнес эрхлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах зорилготой бөгөөд үүний үр дүнд зөвшөөрөл олгох хугацааг нэг хоногт багасгах, зөвшөөрлийн маягтыг цахим хэлбэрт шилжүүлэхэд томоохон ахиц гарчээ. Тухайлбал, өмнө нь 370 орчим зөвшөөрөл олгож байсан бол хууль шинэчлэсэнээр тусгай зөвшөөрлийн тоог 121 болгосон бөгөөд цахим системийг бүрэн ашиглаж эхэлснээр зөвшөөрөл авах хугацааг хэд дахин хурдасгахад хүргэсэн байна.
Төсөлд тусгагдсан системийн хөгжлийн зорилго нь зөвшөөрлийн бүх үйл явцыг цахимжуулж, иргэн, аж ахуйн нэгжийн оролцоог хялбаршуулахад оршиж байна. Цаашид зөвшөөрлийн мэдээлэл олон нийтэд нээлттэй, хариуцлагатай байдлаар үзүүлэх, мэдэгдэл хэлбэрээр зарим зөвшөөрлийг олгох шинэ механизм нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна. Тухайлбал, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам бусад салбарын системд холбогдож, зөвшөөрлийн үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эрчимжүүлж байна.
Үүний зэрэгцээ, хуульд оруулсан өөрчлөлтүүд салбарын зөвшөөрлийн шинж чанарыг нарийвчлан тодорхойлж, зөвшөөрөл эзэмшигчдийн хяналтыг сайжруулах, төрийн байгууллагын оролцоог илүү ил тод болгох зорилготой. Мөн зөвшөөрлийн ажлын зөвлөлийг салбар дотроо бие даасан, хараат бусаар ажиллах боломжийг бүрдүүлэхээр зохицуулж байна. Энэ нь төрийн хараат бус, хариуцлагатай, олон нийтийн ил тод үйлчилгээг бэхжүүлэхэд томоохон алхам болж байна.
Олон улсын жишээн дээр үндэслэн боловсруулсан энэхүү шинэ хууль нь зөвшөөрлийн тоог бууруулж, үйл ажиллагааг илүү хялбар болгох, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх, төрийн албан тушаалын хүнд суртлыг бууруулахад чиглэж байна. Казакстан зэрэг улс орнуудын туршлагаас суралцсан мэт, зөвшөөрлийн механизмын модулийг цэгцлэх, цахимжуулах нь эдийн засгийн өсөлт, бизнесийн өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх гол үндсэн суурь болох нь тодорхой байна.
Төвийн болон орон нутгийн удирдлагуудын хамтын ажиллагаа, эрх зүйн зохицуулалтуудын уялдаа, технологийн шинэчлэл, иргэдийн оролцоо зэрэг олон хүчин зүйл энэ шинэ хууль, системийн үр нөлөөг тодорхойлох бөгөөд цаашид зөвшөөрөл авах, сунгах, хүчингүй болгох үйл явцыг улам боловсронгуй болгох шаардлага үүсч байна.
Түүнчлэн, зөвшөөрлийн эрх зүйн тогтолцоог илүү хариуцлагатай, үр ашигтай болгох зорилгоор төрийн бус байгууллага, салбарын холбоодыг оролцуулах, цахим системийг бүрэн дэмжих замаар эдийн засаг, нийгмийн харилцааг хурдасгах боломжийг судалж байна.
Монгол Улсад эрх зүйн шинэчлэл, цахимжуулалт, ил тод байдал, хараат бус төрийн үйлчилгээг бэхжүүлэх эрмэлзэл өдрөөс өдөрт хүчирхэгжиж байна. Энэхүү хууль, системийн шинэчлэл нь бизнесийн орчны чөлөөт өрсөлдөөн, иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах, эдийн засгийн өсөлтөд чухал түлхэц болох бөгөөд цаашдын хөгжлийн суурь болно гэдэгт итгэлтэй байна.
Энэ дэгээр хэрэгжих шинэ хууль, цахим системийн нэвтрүүлэлт нь байгууллагын ажиллагааг ил тод, үр ашигтай байлгах төдийгүй, төрийн албаны авлига, хүнд суртлыг эрс бууруулж, Монгол Улс эдийн засгийн хөгжлийн шинэ үе рүү шууд шилжих тулгуур болно гэж шинжээчид дүгнэж байна.
